« صدقات واجب » بر افراد موضوع بحث ما نيست تا بهرهورى از آنها براى غير فقير ممنوع باشد ، بلكه آنها براى انتفاع عموم مسلمانان است و فقير و غنى و امير و مأمور و هاشمى و غير هاشمى در آن يكسانند ، بدين خاطر از موضوع بحث ما خارج است .
تا اينجا بخشى از آنچه را كه در مدارك اسلامى دربارهء خمس و صاحبان سهام آن در عصر پيامبر يافتيم يادآور شديم ؛ و نيز ، حرمت صدقه بر بنىهاشم و خادمان و وابستگان ايشان ، و امتناع آنها از پذيرش صدقه در زمان پيامبر و پس از آن ، كه همه را بيان داشتيم . امّا اقدام خلفا دربارهء فريضهء خمس و چگونگى اجتهاد آنها در آن ، و آنچه را كه به گونهاى ويژه در حق دختر پيامبر ( ص ) انجام دادند ، فهم اين امور ما را بر آن مىدارد تا ابتدا به بررسى ماترك و ميراث رسول خدا بپردازيم و بعد ، آنچه را كه از سوى خلفا بر فاطمه ( س ) وارد آمد و شكواى فاطمه و . . . را مورد بحث و بررسى قرار دهيم ، و اكنون :
ميراث پيامبر ( ص ) :
قاضى ماوَردى ( متوفاى 450 ه - ) و قاضى ابويعلى ( متوفاى 458 ه - ) گويند : « رسول خدا ( ص ) را دو حقّ بود : يكى حقِ خمس يعنى يك پنجم « فئ و غنايم » ، و ديگرى چهار پنجم « فئ » اى كه خدا به پيامبرش بازگردانيد و مسلمانان در فتح آن نبردى انجام نداده بودند . . . تا آنجا كه گويند : امّا صدقات رسول خدا ( ص ) ، و آن هشت مورد بود :
1 - نخستين زمينى كه رسول خدا ( ص ) بر اساس وصيت « مُخَيريق يهودى » مالك آن شد : « باغستانهاى هفتگانه » .
2 - زمينى كه از اموال « بنى نضير » در مدينه به آن حضرت رسيد .
3 و 4 و 5 - قلعههاى سهگانهء خيبر .