دوم - در عصر اسلامى :
خمس در شريعت اسلام حكم واجبى است كه در كتاب و سنت هر دو آمده است :
الف - خمس در كتاب خدا :
خداوند سبحان در سوره انفال / 41 فرموده
: ( وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ )
يعنى : « بدانيد هرگونه غنيمتى به دست آورديد ، خمس آن براى خدا و رسول و ذىالقربى و يتيمان و مسكينان و در راهماندگان است ، اگر به خدا و آنچه كه بر بندهء خود در روز جدائى ، روز رويارويى دوگروه نازل كرديم ، ايمان آوردهايد ؛ و خداوند بر هرچيزى تواناست ! » .
اين آيه اگرچه در موردى خاص نازل شده ، ولى حكم عامّى را اعلان داشته كه آن وجوب اداى خمسِ غنايم و دستاوردها به صاحبان خمس است ؛ و اگر مراد اين آيه تنها وجوب اداى خمس غنايم جنگى باشد ، شايسته آن بود كه خداوند متعال بفرمايد
: ( وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ
- فِي الحَربِ - ) « 1 » يا :
( وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ
- العُدي ) « 2 » نه آنكه بفرمايد :
( أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ
) يعنى : « هرگونه غنيمتى به دست آورديد » .
اسلام در اين تشريع ، سهم رياست را از يك چهارم به يك پنجم كاهش داد و صاحبان و دريافتكنندگان آن را بيشتر كرد : سهمى براى خدا ، سهمى براى پيامبر ، سهمى براى خويشاوندان پيامبر ، و سه سهم براى يتيمان
هامش
( 1 ) . يعنى : بدانيد هرگونه غنيمتى را كه - در جنگ - به دست آورديد .
( 2 ) . يعنى : بدانيد هرگونه غنيمتى را كه - از دشمنان - به دست آورديد .