2 - علامه شهير ابو عبيد قاسم بن سلام متوفاى سال 224 هجرى مىنويسد : « اين روايت اهل عراق است ! اهل مدينه كوهى موسوم به ثور در مدينه نمىشناسند . كوه ثور در مكه است . گمان من اين است كه در اصل حديث « كوه احد » بوده و اشتباه شده است ! ! » « 1 »
معناى سخن ابوعبيد اين است كه روايت مزبور را اهل عراق نقل كردهاند كه در واقع آگاهى از مدينه نداشته و نمىدانند كه در مدينه كوه ثور وجود ندارد .
3 - قاضى عياض متوفاى 544 هجرى ، صاحب شرح صحيح مسلم .
4 - بكرى دانشمند جغرافيادان متوفاى 478 هجرى در كتاب « معجم ما استعجم » .
5 - ابوبكر محمد بن موسى حازمى حافظ و عالم علم الحديث متوفاى سال 548 هجرى .
6 - علامه شهير ابن اثير جزرى متوفاى سال 606 هجرى در كتاب « نهايه اللغه » در لغت « ثور » « 2 »
7 - ياقوت حموى متوفاى سال 626 ه - جغرافيادان و نويسنده دائره المعارف جغرافيائى « معجم البلدان » در همين كتاب در لغت « ثور » « 3 »
اين دانشمندان همه تصريح مىكنند كه در مدينه كوهى به نام « ثور » وجود ندارد . لذا براى علاج و توجيه اين نادرستى دانشمندان علم الحديث اهل تسنن ، چنان كه گفتيم تلاش دامنهدارى كردهاند ، از آن جمله :
پيشواى علماى حديث ايشان ، بخارى متوفى سال 256 ه - در كتاب صحيح خود از ذكر نام كوه ثور ، در روايت ، خوددارى كرده و در يك جا مىگويد : « المدينه حرم ما بين عائر الى كذا » « 4 » يعنى : مدينه حرم است از كوه عائر تا « كذا » ( / فلان جا ) . در حالى كه در همين حديث در كتاب صحيح مسلم به جاى « كذا » لفظ ثور آمده است .
غير از بخارى ، دانشمندان ديگر هر يك به شكلى در توجيه نادرستى اين
هامش
( 1 ) رجوع شود به شرح نووى بر « صحيح مسلم » 9 / 143 ، باب فضل المدينه . احتمال مىرود ابوبكر حازمى در كتاب خود « ما اتفق لفظه و اختلف مسماه من الامكنه » اين مطلب را بيان كرده باشد . نگاه كنيد در شرح حال حازمى در « الاعلام » 7 / 339 .
( 2 ) « نهايه اللغه » 1 / 229 ؛ تحقيق طاهر احمد الزاوى و محمود الطباخى .
( 3 ) « معجم البلدان » 2 / 86 ، چ بيروت .
( 4 ) « صحيح بخارى » ، كتاب الحج ، باب حرم المدينه .