5 سرانجام راد مردانى كه با معاويه همكارى نكردند
اوقروه حديداً و اطرحوه في السجن
« او را به زنجير بكشيد ، و به زندان بيفكنيد . »
معاويه
معركهاى سخت هولناك بود ، و اساس ايمان در تند باد آن بر باد فنا سپرى شده بود . گروهى از صحابه و تابعين نداى معاويه را لبيك مىگفتند : و از دنياى عريض و طويل او توشهها فراخور خويش برمىداشتند ! طلا و نقرهء بيت المال مسلمانان ، و حكومت بر سرزمينهاى اسلامى ، براى خريدن افراد لازم ، عرضه مىشد ، و اينان كيسههاى خويش را انباشته مىكردند ، و يا مسندها را اشغال مىنمودند !
گروهى اندك نيز بودند كه با معاويه همراهى نكردند ، و شرافت و دين خويش را بيشتر دوست داشتند . اينان به ناگزير گرفتار مرگ و تبعيد و شكنجه شدند ، و جان و مال خويش را بر سر راه پاسدارى حماسههاى خدائى و فضيلتهاى اسلامى از كف دادند .
نتيجهء اين نبرد هولناك ، از يكسو هزارها حديث دروغين بود كه جامعهء اسلامى از آن عصر تاريك به ميراث برد ، و باعث شد كه شناخت « اسلام راستين »