فرمان معاويه بر مردم خوانده شد ، و به دنبال آن روايات دروغين فراوان در فضائل صحابه به وجود آمد كه به هيچ وجه بوئى از حقيقت نداشت . مردم سادهدل نيز اين احاديث را به ديدهء قبول پذيرفتند . و چنان رفتهرفته شهرت يافت كه بر منار باز گفته شد ، و به دست معلمان مكاتب داده شد ، و كودكان بر طبق آن آموزش يافتند ، و جوانان با آن خو گرفتند تا آنجا كه همانطور كه قرآن را مىآموختند ، اين احاديث دروغين را حفظ مىكردند . آنگاه از مجامع مردان نيز درگذشت و به مكاتب و مجامع درسى زنان رسيد ، و معلمان آنها را به دختران و زنان مسلمان آموختند ، و همچنان در ميان غلامان و خادمان نشر دادند . اجتماع اسلامى بدين گونه كه گفتيم ساليان دراز از حيات خويش را گذرانيد ، و بدين سبب احاديث دروغين و ساختگى فراوان براى نسلهاى بعد به يادگار ماند كه فقهاء و دانشمندان و قضات و فرمانداران همه و همه آنها را فرا گرفتند ، و باور داشتند ! ! « 1 »
ابن عرفه معروف به نفطويه كه از بزرگان محدثين و نامداران علم حديث مىباشد ، در تاريخ خويش مطالبى را ذكر مىكند كه از نظر معنى با گفتهء مدائنى مطابقت دارد . او مىنويسد : بيشتر احاديث دروغين كه فضائل صحابه را بازگو ميكنند ، در ايان بنىاميه ساخته و پرداخته شدهاند ، آن هم به خاطر اينكه گوينده و سازندهء آن ، به دستگاه خلافت تقرب يابد ، و مورد توجه و علاقهء بنىاميه قرار گيرد . امويان هم مىخواستند بدين وسيله دماغ بنىهاشم را به خاك سايند . « 2 »
البته معاويه تنها در اين دوران ، به جعل و پرداختن حديث دست نزده بود . او پيش از اين نيز در اين زمينه داراى سابقهاى ممتد بود . طبرى مىنويسد : هنگامى كه معاويه از همراهى كردن قيس بن سعد فرماندار رشيد و هوشمند امام در مصر نااميد گشت ، و دانست كه وى به هيچ وجه حاضر نيست او را كمك كند ، به خاطر حل اين مشكل كه بر او سخت و سنگين بود ، و فكرش را مشغول مىكرد ، طرحى مكارانه ريخت ، و به مردمان شام چنين وانمود كرد كه قيس با او همراه شده است . شما براى او دعا كنيد ! ! آن وقت نامهاى دروغين از زبان قيس براى مردم
هامش
( 1 ) « شرح النهج » 3 / 16 - 15 در شرح و قد سأله سائل عن احاديث البدعه
( 2 ) « شرح النهج » 3 / 15 ببعد + « فجر الاسلام » / 213 .