شورائى به شمار مىرفت كه به فرمان عمر براى تعيين خليفهء بعد از او انتخاب شده بودند « 1 » . بعدها مقام اينان تا آنجا بالا رفت كه گوئى همه لياقت كامل براى احراز مقام خلافت داشتهاند . اما امام مجتبى عليه السلام گذشته از بزرگىها و فضائل ويژه و انحصاريش ، در پيمان متاركه به معاويه شرط كرده بود كه پس از مرگ معاويه ، خلافت از آن او باشد « 2 » ، و معاويه اجازه ندارد كه ديگرى را وليعهد خود نمايد « 3 » .
مورخين چگونگى كشته شدن سعد را توضيح ندادهاند . همين قدر مىنويسند كه او به وسيلهء سم معاويه به قتل رسيد . اما در زمينهء شهادت امام مجتبى ( ع ) مداركى چند وجود دارد ، كه تا حدى اين حادثهء جانگداز را روشن مىكند .
مسعودى مىنويسد : جعده دختر اشعثبنقيس كندى ، با سمى كه معاويه در پنهان براى وى فرستاده بود ، امام مجتبى را مسموم ساخت . معاويه براى وى پيغام داده بود كه اگر تو بتوانى با نقشهاى موثر حسن ( عليه السلام ) را به قتل برسانى ، صد هزار درهم برايت خواهم فرستاد ، و نيز به ازدواج پسرم يزيد درخواهى آمد . اين دو مسئله بود كه باعث شد ، جعده دست بدين كار ننگبار بزند .
آنگاه كه امام از دنيا رفت معاويه به پارهاى از عهد خويش وفا كرد ! صد هزر درهم به نزد جعده فرستاد ، و پيغام داد كه ما زندگانى يزيد را دوست مىداريم ، و اگر چنين نبود ، در زمينهء ازدواج تو با او كه وعدهء دوم بود ، وفاى به عهد مىكرديم ! يعنى تو همانطور كه در هنگام همسرى با سبط بزرگ رسول ، او را به وعدهاى مسموم ساختى ، ممكن است پسر مرا نيز با وعدهاى مسموم بنمائى . بدين جهت ما به وعدهء خود در اين باره وفا نخواهيم كرد « 4 » ! .
نيرنگ معاويه جنايتكار ، حضرت مجتبى ( ع ) و سعدبنابىوقاص را از ميات برداشت ، تا راه خلافت يزيذ بازگردد . همانطور كه در گذشته عبدالرحمن بن خالد را نابود كرده بود . ما معتقديم كه عبدالرحمن فرزند ابوبكر نيز در همين راه به قتل رسيد . ما تفصيل و شرح آن را پس از اين بررسى مىكنيم .
هامش
( 1 ) نگاه كنيد به « عبداللهبنسبا » 1 / 126 - 118 ، در داستان شورى .
( 2 ) « ابن كثير » 8 / 41 + سيوطى : « تاريخ الخلفاء » / 138 + « الاصابه » شرح حال امام مجتبى عليه السلام + « ابن قتيبه » / 150 + « ابن ابىالحديد » 4 / 13 .
( 3 ) « ابن ابى الحديد » 4 / 8 ، به نقل از مدائنى + « الصواعق المحرقه » / 81 .
( 4 ) « مروج الذهب » 6 / 55 ، در هامش ابن اثير + « مقاتل الطالبيين » / 73 + « يعقوبى » 2 / 225 + « ابن عساكر » 4 / 226 + « اسماء المغتالين » / 44 + « الاستيعاب » در شرح امام مجتبى عليه السلام + « تذكره الخواص » به همين مناسبت + « ابن اثير » 2 / 197 + « ابن شحنه » 11 / 132 ، در هامش ابناثير + « ابن كثير » 8 / 43 + « ابن ابىالحديد » 4 / 4 ، يعقوبى و ابن اثير عامل اصلى سم دادن را نام نمىبرند .