تنها به تصاحب لباسها و سلاحها و مركب و وسائل جنگى دشمن خويش بسنده كند « 1 » .
چنان كه ملاحظه كرديم ، دو سياست متضاد در اين دوران در جهان اسلام نقش عمل به خويش مىگيرد :
1 ) سياست امام اميرالمؤمنين ( ع ) :
« تنها با جنگجويان بجنگيد . چهار پايان مردم را غصب نكنيد ، اگر چه مجبور باشيد پياده راه بپيمائيد ! از آن چشمهها و چاهها در آبادانىهاى مختلف ننوشيد ، مگر اينكه افراد و اهالى آن مناطق راضى باشند ، آن هم از زيادى و باقيماندهء آبشان ! مسلمانانى را دشنام ندهيد . معاهد و همپيمانى را مورد ستم قرار ندهيد ، اگر چه آنها از مسلمانان محسوب نمىشوند ! تنها طبق قانون و به حق مىتوانيد خون كسى را بريزيد . اموال پيكاريان را نمىتوانيد ، تصرف كنيد ، جز آنچه براى جنگ به همراهشان آوردهاند : اسب و سلاح ؟ « 2 » »
2 ) سياست معاويه :
« هركس كه همفكر و هم عقيدهء شما نيست ، بكشيد . تمام آبادىها را خراب كنيد . اموال را غارت بنمائيد ، مال و منال هر كس كه در اطاعت ما داخل نيست و ثروتى دارد ، به زور تصاحب كنيد . از آزار مردم خوددارى نكنيد . هواخواهان على را به قتل برسانيد ، حتى از كودكان و زنان هم دست نكشيد ! ! « 3 » »
تجزيه و تحليل
در ميان اين دو سياست ، ناگزير بايستى آنكه فرمانش غارت اموال بود ، بر آنكه اموال مردم را محترم مىشمرد ، پيروز شود ! زيرا كسانى كه بخواهند بىبند و بار زندگى مىكنند ، و قانون نشناسند ، و از انسانيت روى بگردانند ، ناگزير بر ا فرادى كه خود را در قيد و بند قانون اسلام قرار مىدهند ، و فضيلت و انسانيت مىشناسند ، پيروز خواهند شد . البته نه پيروزى حقيقى كه پيروزى دو روزه و ظاهرى ! به خاطر اينكه دستهء اول در راه پيشبرد نظرياتشان ، از هيچ چيز و هيچ عمل
هامش
( 1 ) ابن اثير : « الكامل فى التاريخ » 3 / 153 - 152 .
( 2 ) « يعقوبى » 2 / 143 .
( 3 ) « شرح النهج » 2 / 14 - 3 + « يعقوبى » 2 / 141 .