3 - دليل ديگر بر اينكه عايشه به روش نفوذ در مردم و به رمز جلب قلوب و تحريك عواطف به خوبى آگاه و فطرتاً يك روانشناس حساس و دقيق بود گفتارى است كه دربارهء افراد قبيله بنىناجيه ايراد و اظهار كرد و آنان را كه در جنگ جمل افسار شتر وى را بدست گرفته بودند با اين گفتار ، تحريك و تهييج نمود و چنين گفت كه :
« اى خاندان شريف ناجيه ! استقامت به خرج دهيد ، صبور و شكيبا باشيد ، كه من در شما قيافه و سيماى مردان غيور و پايدار قريش را مشاهده مىكنم ؛ « صبراً يا بنى ناجيه فانى اعرف فيكم شمائل قريش » .
عايشه با اين گفتار ، قبيله ناجيه را از قريش ، از خاندان مجد و عظمت و از قبيله شهامت و شجاعت به شمار برد بدينگونه روح شهامت و فداكارى در دلشان به وجود آورد و آنان را بر اين وداشت كه تا آخرين نفر در برابر شمشير لشكريان على ايستادگى نموده تن به كشتن دهند .
اين جمله مؤثرترين وسيله بود كه عايشه در راه رسيدن به هدف خويش به كار برد ؛ و به بهترين وجهى از آن بهرهبردارى نمود زيرا قبيله ناجيه در انتساب به قريش ، مورد طعن و ايراد بودند ، و رسول خدا دربارهء سامه كه بنىناجيه به وسطهء او خود را تيرهاى از قريش مىدانستند فرموده بود : « از عموى من سامه فرزندى به وجود نيامده است » يعنى بنىناجيه از سامه نبوده و انتساب آنان به قريش صحيح نيست ، ابوبكر و عمر نيز بنىناجيه را از قبيلهء قريش نمىشمردند . « 1 »
4 - نمونهء ديگر از دلائل و شواهد موقعشناسى عايشه جملاتى است كه خطاب به قبيلهء ازد ، ايراد نموده است آنگاه كه افراد اين قبيله شتر او را به دست گرفته و گرم مىجنگيدند روى به آنان كرد و گفت :
اى قبيله « ازد » صبور و شكيبا باشيد كه صبر و شكيبائى از علائم آزاد مردان است تا « بنىضبه » در ميان لشكر من بود آثار غلبه در لشكر خود مىديدم و به پيروزى
هامش
( 1 ) شرح نهج البلاغه ابنابىالحديد : 3 / 126 تحقيق محمد ابوالفضل .