على ( ع ) گرديده گروه علوى را تشكيل دادند « 1 » .
عدهء ديگر طرفدار عثمان بوده حزب عثمانى را به وجود آوردند ، عدهاى هم هر دو را تكفير نمودند و برخى نيز اساساً خود را به كنار كشيده و خويشتن را حزب بىطرف معرفى كردند و همينطور هر گروهى حزبى را تشكيل دادند و هر حزبى نيز نام و عنوان مخصوصى به خود گرفته با همين نام و عنوان مشهور گرديد .
اين بود كه بعد از جنگهاى داخلى در ميان مسلمانان ، مذهبها ، مسلكها و عقيدههاى گوناگون پديد آمد و اين اختلافات فكرى كه در جنگها برخاسته بود گاهى نيز به جنگهاى شديد و خونين ديگرى منجر گرديد و گاهى هم گرچه به صورت جنگهاى گرم و كشتار نمودار نگشت ، ولى به صورت جنگهاى سرد و در لباس بگو مگوها و اختلافات متفرقه و بحثهاى كلامى به حيات خود ادامه داد ، كه همه اينها در اثر جنگ جمل بوده از آثار شوم و عواقب بعدى آن مىباشد « 2 » .
آرى جنگ جمل علاوه بر نتايج زيانبارى كه در فصل گذشته به گوشهاى از آنها اشاره كرديم مايهء بزرگترين اختلافات و شديدترين كشمكشها در ميان تودههاى مختلف مسلمانان گرديد .
خوارج عقيده داشتند كه طلحه ، و زبير و عايشه با حضرت على ( ع ) به مقام جنگ آمدند و با پيشوايشان راه مخالفت پيمودند اين بود كه همه آنها كافر گرديده و از اسلام بيرون رفتند زيرا آن روز حق به جانب على بود ولى او نيز در جنگ صفين ، با موضوع تحكيم موافقت نمود و حكميت ابوموسى و عمرو عاص را امضاء كرد ، در نتيجه او هم از آئين اسلام خارج گرديد .
عدهء ديگرى از خوارج ؛ على ( ع ) را در جنگ جمل ذيحق مىدانستند ولى از
هامش
( 1 ) علويان غير از شيعيان هستند زيرا اساس و پايه و مذهب شيعه از زمان خود رسول خدا پىريزى گرديده بود كه در ميانشان افرادى مانند عمار ياسر ، ميثم ، مالك اشتر ، و امثال آنان وجود داشت .
( 2 ) كتاب عثمانيه جاحظ 55 - 250 - ابنابىالحديد : 2 / 159