غلطيدند .
زيرا اين دو جنگ در روح عدهاى از مردم بدبين ، تنگ نظر و كوته فكر آثار بدى گذاشت بطورى كه آنان در عمل و كارشان به تشويش و اضطراب افتادند و حالت ترديد و وسواسى در آنان پديد آمد ، با چشم عداوت و بدبينى به هم مىنگريستند ، اكثر مسلمانان را تكفير نموده و كشتن و ريختن خون آنان را تجويز كردند ، راهزنى را پيش گرفتند ، امنيت و آسايش را از مسمانان سلب نموده جنگها و خونريزىها به راه انداختند . كه دامنهء آن جنگ تا دوران خلفاى بنىعباس ادامه يافت و در اين ميان عده زيادى از مسلمانان حيات و زندگى خود را از دست دادند .
از اينجا معلوم مىشود كه جنگ جمل همان نبود كه در بصره تنها در همان نقطهء محدود انجام گرفت و در مدت كمى پايان يافت بلكه آن جنگ كشش پيدا نمود و به نقطههاى زيادى از سرزمين هاى اسلامى كشانده شد و دامنگير عده زيادى از مسلمانان گرديده و مدت مديدى در ميان مسلمانان وجود داشت ولى به اسمها و عناوين ديگر ، نه به نام و عنوان جنگ جمل .
أحاديث أم المؤمنين عائشة ( نقش عايشه در تاريخ و احاديث اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 234
مساهمون: السيد مرتضى العسكري
ص٢٣٤