انگيزه تأليف اين كتاب ( پيشگفتار مؤلف )
وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً . . .
« چنانچه خدا ميخواست شما را امتى يك پارچه
قرار مى داد . . .
النحل - 93
بسيارى از محققين احاديث شريف پيامبر اسلام ( ص ) از دير باز متوجه شدهاند كه بين پارهاى از احاديث رسول خدا ( ص ) با يكديگر ، و يا بين آنها و ايات كتاب الهى اختلاف فاحش وجود دارد . اين امر باعث آن گرديد كه جمعى از دانشمندان گذشته ما به قصد دفع ايراد بر پيغمبر ( ص ) و احاديث آن حضرت ، در مقام توجيه و تأويل اين قبيل احاديث برآمده ؛ كتابهائى تحت عنوان « تأويل مختلف الحديث « 1 » » « بيان مشكل الحديث « 2 » » « بيان مشكل الاثار « 3 » » و غيره نگاشتند ، همچنان كه نقادان و خردهگيرانى چون ملاحده و مبلغين نصارى ، و گروهى از مستشرقين را برانگيخت تا از راه خصومت و دشمنى به استناد اين قبيل احاديث از نظر تناقض و اختلاف ، پيغمبر اسلام و دينش را به باد سخره و انتقاد بگيرند . در صورتى كه هر دو دسته غافل از اين بودند كه مجموعهء بزرگ احاديث ، مخصوصاً آنهائى كه معارض يكديگرند ؛
هامش
( 1 ) تأليف ابنقتيبه ، عبداللهبنمسلم ، متوفى سال 280 يا 276 ه .
( 2 ) تأليف محمد ، يا حسين مشهور به ابنفورك متوفى سال 446 يا 406 ه .
( 3 ) تأليف ابوجعفر ، احمد بن محمد ازدى معروف به طحاوى متوفى سال 321 يا 332 هجرى .