دلالت است . و اين شيوههاى تشبيه سه مرتبه دارد :
الف : أعلاها و أبلغها ما حذف فيها الوجه و الأداة نحو : علىّ أسد و ذلك أنّك ادّعيت الاتحاد بينهما بحذف الاداة و ادّعيت التشابه بينهما فى كلّ شئ بحذف الوّجه و لذا سمّى هذا تشبيها بليغا .
الف : بالاترين و مبالغهآميزترين اين مراتب شيوهاى است كه در آن وجهشبه و ادات تشبيه حذف شده باشد ؛ مثل « على اسد » على شير است .
و بيان مطلب اين است كه تو با حذف ادات ادعا كردهاى كه مشبّه و مشبّهبه اتحاد دارد [ و يكى است ] و با حذف وجهشبه ادعا كردهاى كه بين مشبّه و مشبّهبه از هرجهت تشابه وجود دارد ، و از همينرو تشبيه بليغ ناميده مىشود .
ب : المتوسطة ما تحذف فيها الاداة وحدها كما تقول : علىّ أسد شجاعة أو يحذف فيها وجه الشبه فتقول علىّ كالأسد و بيان ذلك : أنّك بذكرك الوجه حصرت التشابه فلم تدع للخيال مجالا فى الظنّ بأنّ التشابه فى كثير من الصفات كما انّك بذكر الاداة نصصت على وجود التفاوت بين المشبّه و المشبّه به و لم تترك بابا للمبالغة .
ب : مرتبهء متوسط از اين مراتب يا تشبيه متوسط تشبيهى است كه تنها ادات تشبيه در آن حذف شده باشد ؛ همانگونه كه مىگويى : « علىّ اسد شجاعة » على از جهت شجاعت شير است . ( در اين مثال وجهشبه ذكر شده و ادات تشبيه حذف گرديده است ) يا تنها وجهشبه آن حذف شده باشد ؛ مىگويى : « علىّ كالأسد » على مانند شير است . ( در اين مثال ادات تشبيه ذكر شده و وجهشبه حذف گرديده است ) .
و بيان مطلب اين است كه : تو با ذكركردن وجهشبه تشابه را منحصر به يك چيز كردهاى ، و براى خيال فرصتى نگذاشتهاى كه گمان كند تشابه در بسيارى از صفات است . همانگونه كه با ذكركردن ادات تشبيه تصريح كردهاى كه بين مشبّه و مشبّهبه تفاوت وجود دارد و بابى را براى مبالغه باز نگذاشتهاى .
ج : اقلّها ما ذكر فيها الوجه و الأداة و حينئذ فقدت المزيتين السّابقتين .
ج : پايينترين مراتب تشبيهى است كه در آن وجهشبه و ادات تشبيه ذكر شده باشد ؛ در اين هنگام تشبيه دو امتياز پيشين را از دست داده است . ( يعنى نه ادّعاى اتحاد و همسانى بين مشبّه و مشبّهبه وجود دارد چون ادات حذف نشده است ، و نه ادّعاى
جواهر البلاغة ( فارسى ) — صفحة 78
مساهمون: السيد أحمد الهاشمي
ص٧٨