و نحو :
عزماتهم قضب و فيض أكفّهم * سحب و بيض وجوههم أقمار
و مانند : ارادههاى آنان شمشيرهاى برنده ، بخشش دستهايشان ابرها ، و سپيدى چهرههايشان ماههاست . [ در اين شعر سه تشبيه وجود دارد و از هرسه ، ادات و وجهشبه حذف شده است ] .
المبحث الثامن فى فوائد التشبيه
الغرض من التشبيه و الفائدة منه هى الايضاح و البيان ( فى التشبيه غير المقلوب ) و يرجع ذلك الغرض إلى المشبّه و هو إمّا :
1 - بيان حاله و ذلك حينما يكون المشبّه مبهما غير معروف الصفة التى يراد إثباتها له قبل التشبيه ، فيفيد التشبيه الوصف و يوضّحه المشبّه به ، نحو شجر النّارنج كشجر البرتقال .
بحث هشتم دربارهء فايدههاى تشبيه است .
هدف و فايدهء تشبيه روشن ساختن و بيانكردن در تشبيه غيرمقلوب است و اين غرض به مشبّه باز مىگردد . اغراض تشبيه عبارت است از :
1 - بيان حال مشبّه و اين در زمانى است كه مشبّه مبهم باشد و پيش از تشبيه به صفتى كه خواسته مىشود اثبات آن ، شناخته شده نباشد . [ يعنى پيش از تشبيه به صفتى كه پس از تشبيه بر آن اثبات مىشود معروف و مشهور نباشد . ] آنگاه تشبيه اين صفت را براى مشبّه مىفهماند ، و مشبّهبه آن را توضيح مىدهد . مانند : « شجر النّارنج كشجر البرتقال » درخت نارنج مانند درخت پرتقال است .
و مانند سخن شاعر :
إذا قامت لحاجتها تثنّت * كأنّ عظامها من خيزران
زمانى كه براى حاجتش برمىخيزد آنچنان خم مىشود كه گويى استخوانهايش از درخت بيد است .
شبّه عظامها بالخيزران بيانا لما فيها من اللّين . « 1 »
هامش
( 1 ) - تشبيه براى اين غرض ( بيان حال مشبّه ) در دانشها و فنون تنها براى بيان و روشنگرى زياد است ، در