مانند سخن شاعر :
انّما الدّنيا كبيت * نسجه من عنكبوت
دنيا چون خانهاى است كه بافتش از عنكبوت باشد . [ در اين مثال « ك » از ادات تشبيه است ] .
و در فارسى مانند اين شعر ناصحى :
فرصت غنيمت است حريفان درين چمن * فرداست همچو گل همه بر باد رفتهايم
ب - التشبيه المؤكّد و هو ما حذفت منه أداته نحو : يسجع سجع القمرى .
ب - تشبيه مؤكد و آن تشبيهى است كه ابزار تشبيه از آن حذف شده باشد . مثل « سجع . . . » بانگ برآورد بانگ برآوردن قمرى ، يعنى چون بانگ برآوردن قمرى .
و مانند سخن شاعر :
أنت نجم فى رفعة و ضياء * تجتليك العيون شرقا و غربا
تو ستارهاى در بلندى و تابش ، چشمها از خاور و باختر به تو مىنگرد . [ در اين مثال « ك » از ادات تشبيه است ] و در اين مثال « أنت نجم » مشبّه و مشبّهبه است و ادات تشبيه محذوف است ] .
و من المؤكّد ما أضيف فيه المشبّه به إلى المشبّه :
و برخى از تشبيه مؤكد به گونهاى است كه در آن مشبّهبه به مشبّه اضافه شده است .
مانند سخن شاعر : « 1 »
و الرّيح تعبث بالغصون و قد جرى * ذهب الأصيل على لجين الماء
و باد با شاخهها بازى مىكرد و طلاى عصرگاهان بر نقرهء آب جارى بود .
توضيح : « أصيل » : پايان روز پس از عصر تا مغرب . « ذهب الأصيل » : طلاى عصرگاهان . مقصود از اين اضافه « صفرة الأصيل الذّى كالذهب » است ، يعنى زردى عصر كه مثل طلاست .
« لجين » بر وزن « حسين » به معنى نقره است . « لجين الماء » در اصل « على الماء الّذى كاللجين » بوده است ، يعنى آبى كه در زلالى مثل نقره است .
تشبيه مؤكد در فارسى مانند اين شعر رودكى :
شاه ماه است و بخارا آسمان * ماه سوى آسمان آيد همى
هامش
( 1 ) - اين شعر از رشيد الدين وطواط است . ( مترجم )