ما شادمانيم ، و روم در ترس و خشكى در اشتغال ، و دريا در شرم است .
« و البّر فى شغل » : خشكى پر شده از ارتش ، خشكى مشغول است و جاى خالى ندارد .
« و البحر فى خجل » : دريا از سخاوت او شرمگين است .
و لا يستحسن السّجع أيضا إلّا اذا جاء عفوا ، خاليا من التكلّف و التصنع و من ثمّ لا تجد لبليغ كلاما يخلو منه كما لا تخلو منه سورة و إن قصرت .
سجع نيز نيكو شمرده نمىشود مگر وقتى كه روان و راحت ، بىزحمت و بدون به زور پرداختن در كلام بيايد . و از اينجاست كه تو سخن تهى از سجع براى بليغ نمىيابى ، همانگونه كه هيچ سورهاى هرچند كوتاه خالى از سجع نيست .
5 - الموازنة
الموازنة هى تساوى الفاصلتين فى الوزن دون التقفية نحو قوله تعالى :
5 - موازنه
موازنه برابرى دو فاصله در وزن است بدون توافق در قافيه ؛ مانند سخن خداى و الا :
« وَ نَمارِقُ مَصْفُوفَةٌ وَ زَرابِيُّ مَبْثُوثَةٌ »
« 1 »
و بالشها و پشتىهاى صف داده شده و فرشهاى فاخر گسترده .
فانّ مصفوفة و مبثوثة متّفقتان فى الوزن دون التّقفية .
« مصفوفة » و « مبثوثة » در وزن متّفقاند و در قافيه مختلف .
و مانند سخن شاعر :
افاد فساد و قاد فزاد * و ساد فجاد و عاد فأفضل
سود رساند پس آقايى يافت ، و رهبرى كرد آنگاه افزود و بزرگى كرد پس نيكو گشت ، ( بخشيد ) و بازگشت و احسان داد .
6 - الترصيع
التّرصيع هو توازن الألفاظ مع توافق الأعجاز أو تقاربها مثال التّوافق نحو قوله تعالى :
6 - ترصيع :
ترصيع هموزن بودن الفاظ و همسان بودن حروف پايانى كلمات يا تقارب آنهاست .
هامش
( 1 ) - غاشيه ، 15 و 16