و الجناس المطرّف كقول الشيخ عبد القاهر :
و جناس مطرّف مانند سخن شيخ عبد القاهر :
و كم سبقت منه إلىّ عوارف * ثنايى على تلك العوارف وارف
و كم غرر من برّه و لطائف * لشكرى على تلك اللّطائف طائف
چه بسيار نيكىهايى كه از او به سوى من پيشى گرفته است ، ستايش من بر آن نيكىها گسترده است .
و چه احسانهاى درخشان و لطفهايى كه از او به من رسيد و سپاس من بر آن لطفها مىچرخد .
در اين شعر يك حرف بر آغاز « وارف » و « طائف » افزوده شده است .
در فارسى :
آنچه نهد در ره عقل تو دام * گفتهء جاهل شمرش نى مدام
4 - و منها الجناس المضارع و الجناس اللاحق .
فالجناس المضارع يكون باختلاف ركنيه فى حرفين لم يتباعدا مخرجا .
4 - و قسمتى از جناس ، جناس مضارع و جناس لاحق است .
جناس مضارع جناسى است كه دو ركن آن در دو حرفى كه بعيد المخرج نيست اختلاف دارد .
حال اين اختلاف يا در حرف اول است ؛ مانند :
« ليل دامس و طريق طامس » شب تاريك و راه محو شده است كه دال و طاء بعيد المخرج نيست .
و يا آن اختلاف در حرف وسط است ؛ مانند :
و هم ينهون عنه و ينأون عنه ! و آنان [ مردم را ] از آن باز مىدارند و [ خود نيز ] از آن دورى مىكنند .
در اين مثال هم هاء و همزه هردو حرف حلق است .
و يا آن اختلاف در حرف آخر است ؛ مانند سخن پيامبر اكرم - صلّى اللّه عليه و آله :