و اگر دو كلمهء متجانس اختلاف در نوع حروف داشتند ، بايد اين اختلاف در بيشتر از يك حرف نباشد . « 1 »
مانند سخن خداى برين :
« ذلِكُمْ بِما كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ بِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ »
« 2 »
اين [ عقوبت ] به سبب آن است كه در زمين به صورت ناروا شادى و سرمستى مىكرديد و بدان سبب است كه [ سخت به خود ] مىنازيديد .
در اين آيهء شريفه « تفرحون » و « تمرحون » تنها در يك حرف باهم تفاوت دارند و در فارسى مانند :
ياد باد آنكه نهانت نظرى با ما بود * رقم مهر تو بر چهرهء ما پيدا بود
و مانند سخن شاعر :
فان حلّوا فليس لهم مقرّ * و إن رحلوا فليس لهم مفرّ
اگر بمانند براى آنان جاى استقرارى نيست ، و اگر كوچ كنند گريزگاهى ندارند .
در اين شعر « مقرّ » و « مفرّ » در يك حرف تفاوت دارند .
و در فارسى مانند :
جهان پير است و بىبنياد ازين فرهادكش فرياد * كه كرد افسون نيرنگش ملول از جان شيرينم
و مانند سخن پيامبر اكرم - صلىّ اللّه عليه و آله -
الخيل معقود فى نواصيها الخير إلى يوم القيامة . « 3 »
خير تا روز رستاخيز به پيشانىهاى اسبان ( سواران ) بسته شده است .
در اين روايت « خيل » و « خير » در يك حرف باهم تفاوت دارند .
و در فارسى مانند :
به بارگاه تو چون باد را نباشد بار * كى اتّفاق مجال سلام ما افتد
و من اختلاف أعدادها قولك : هذا بناء ناء .
و آنجا كه اختلاف در شمارهء حروف باشد ، سخن توست : « هذا بناء ناء » اين ساختمان
هامش
( 1 ) - توجّه داشته باشيد عبارت جواهر ، غلط بود ما درست كرديم .
( 2 ) - غافر ، 75
( 3 ) - بحار الانوار ، ج 19 ، ص 186 ، روايت 42 ؛ و ج 64 ، ص 159 ، روايت 1 و الصناعتين ، ص 341 ، مثل السائر ، ج 1 ، ص 254 و الطراز ، ج 2 ، ص 367 .