33 - الأسلوب الحكيم :
أسلوب الحكيم هو تلقّى المخاطب به غير ما يترقّبه :
1 - إمّا به ترك سؤاله و الإجابة عن سئوال لم يسأله .
2 - و إمّا بحمل كلام المتكلّم على غير ما كان يقصد و يريد تنبيها على أنّه كان ينبغى له أن يسأل هذا السؤال ، أو يقصد هذا المعنى .
33 - اسلوب حكيم :
اسلوب حكيم برخورد با مخاطب است به گونهاى غير از آنچه انتظار مىكشد :
1 - يا به رهاكردن پرسش او و پاسخ دادن از سؤالى كه نپرسيده است .
2 - يا به حملكردن سخن گوينده بر غير آنچه او قصد مىكند و مىخواهد ، و اين كار براى اين است كه به مخاطب هشدار داده شود :
هامش
- 8 - تعليل : از آن روى كه فرو رفتن آب ، علت استقرار كشتى است .
9 - تقسيم : خداوند همهء اقسام آب را در حال كاهش يافتن برشمرده است .
10 - احتراس : در قول خداى متعال :« وَ قِيلَ بُعْداً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ »كه خداوند به واسطهء آن جمله از پندار كسى كه مىپندارد چهبسا هلاك شدن شامل كسانى شده كه سزاوار هلاك شدن نبودهاند ، جلوگيرى كرده است .
11 - انسجام : بىترديد آيه منسجم است و در روانى مانند آب جارى است .
12 - حسن التنسيق : بىشك خداى متعال قصه را حكايت كرده است و برخى از آن را با ترتيب نيكو بر برخى ديگر عطف كرده است .
13 - ائتلاف اللفظ مع المعنى : براى اينكه هرلفظى تنها براى معناى خود شايسته است .
14 - ايجاز : خداوند متعال در اين آيه فرمان داده ، نهى كرده ، خبر داده ، فرا خوانده ، صفت و نام آورده ، نابود ساخته ، پايدار كرده ، خوشبختى و بدبختى داده ، و آنقدر از خبرها حكايت كرده كه اگر شرح داده شود قلم خشك مىگردد .
15 - تسهيم : زيرا اول آيه بر پايان آن دلالت دارد .
16 - تهذيب : براى اينكه تكتك الفاظ به صفات نيكو متصف است و مخارج حروف هريك از كلمهها آسان و داراى رونق فصاحت است ، و از الفاظ متنافر تهى است ، و تركيب الفاظ تعقيد ندارد .
17 - حسن البيان : براى اينكه شنونده ، در فهميدن معانى آن دچار مشكل نمىشود .
18 - اعتراض : و آن « و غيض الماء و استودت على الجودى » است .
19 - كنايه : بىترديد به آن كس كه آب را فرو برد ، قضيه را پايان داد و كشتى را استقرار بخشيد ، تصريح نشده است ، همينطور گوينده « قيل » صريحا نامش ذكر نشده است . و به گويندهء« يا أَرْضُ ابْلَعِي ماءَكِ وَ يا سَماءُ أَقْلِعِي »در آغاز آيه تصريح نشده است ، تا روش كنايه در همهء آيه پيموده شده باشد .
20 - تعريض : خداوند متعال به همهء كسانى كه ظالمانه راه آنان را مىپيمايند و پيامبران را تكذيب مىكنند گوشه زده است ، آن طوفان و تصوير هراسناك تنها پديده ستم آنان بود .
21 - تمكين : به سبب اينكه فاصله آيه در مقر خود استقرار دارد و در مكان خود جايگزين شده است .
22 - ابداع : كه ما قصد داريم براى آن گواه بياوريم ، و در اين آيه صنايع ادبى ديگرى نيز وجود دارد . ويژهء اين آيه و مسايل بلاغىاى كه دارد چندين كتاب نگارش يافته است . تا آنكه برخى صد و پنجاه صنعت بديعى در اين آيه برشمردهاند . و همهء حقستيزان اتفاق كردهاند : آوردن آيهاى مانند اين آيه در توان بشر نيست .