4 - أداة التشبيه : هى اللفظ الّذى يدلّ على التشبيه و يربط المشبّه بالمشبّه به و قد تذكر الأداة فى التشبيه و قد تحذف نحو : كان على عليه السّلام فى رعيّته كالميزان فى العدل و كان فيهم كالوالد فى الرّحمة و العطف .
اركان و بنيادهاى تشبيه چهار تاست :
1 - مشبّه : آن چيزى است كه پيوستنش به چيز ديگر خواسته مىشود .
2 - مشبّهبه : آن چيزى است كه مشبّهبه آن ملحق مىگردد و اين دو ركن ، دو طرف تشبيه ناميده مىشود .
3 - وجه شبه : و آن صفتى است كه در مشبّه و مشبّهبه اشتراك دارد و در مشبّهبه قويتر از مشبّه است . اين وجه شبه گاهى ذكر مىشود و گاهى حذف مىگردد به گونهاى كه توضيح آن خواهد آمد .
4 - ادات تشبيه : و آن لفظ ويژهاى است كه بر تشبيه دلالت مىكند و مشبّه را به مشبّهبه پيوند مىدهد . ادات تشبيه گاهى در تشبيه ذكر مىشود و گاهى حذف مىگردد .
مثل : كان على عليه السّلام فى رعيّته كالميزان فى العدل و كان فيهم كالوالد فى الرحمة و العطف .
على عليه السّلام در ميان زيردستانش چونان ترازو در عدالت ، و بسان پدر در رحمت و محبت بود .
توجه كنيد اين جمله مثال براى ذكر ادات تشبيه است .
ادات تشبيه « ك » بر سر « الميزان » و « الوالد » است .
تمرين على التشبيه و بيان أركانه الأربعة
أنت كالوردة لمسا و شذا * جادها الغيث على غصن نضر « 1 »
تو چونان گل سرخى از جهت لمس و بو ، گلى كه باران بر شاخهء شاداب به او نيكويى بخشيده است .
انّما النّاس كالسّوائم فى الرّز * ق سواء جهولهم و العليم « 2 »
هامش
( 1 ) - « انت » : مشبّه ، « وردة » : مشبّهبه ، لمس و بو ( لمسا و شذا ) : وجه شبه ، « ك » : ادات تشبيه .
( 2 ) - « الناس » : مشبّه ، « سوائم » : مشبّهبه ، « فى الرّزق » : وجه شبه ، « ك » : ادات تشبيه .