تمرين ( 1 ) وضّح أسباب الوصل فى الجمل الآتية :
انگيزههاى وصل در جملههاى آينده را بيان كن :
1 - قال اللّه تعالى :
وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً .
« 1 »
خداى متعال فرمود : دستت را در گردنت به بند مكش و كاملا گشاده مدار تا نكوهش شده و فرومانده از كار بنشينى . در اين آيهء شريفه ، « لا تبسطها » بر « لا تجعل » عطف گرديده است . و انگيزهء عطف ، اتحاد دو جمله در انشاييه بودن است . اين دو جمله ، لفظا و معنا انشاييه است .
2 - و قال تعالى :
وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ جَعَلْنا مَعَهُ أَخاهُ هارُونَ وَزِيراً
« 2 »
خداى برين فرمود : سوگند كه ما به موسى كتاب داديم و برادرش ، هارون را وزير همراه او ساختيم . در اين آيهء كريمه ،
« جَعَلْنَا » *
بر
« لَقَدْ آتَيْنا » *
عطف گرديده است چون هردو جمله ، لفظا و معنا خبريه است .
3 - و قال تعالى :
قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّما أَنَا لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ
« 3 »
فَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ وَ الَّذِينَ سَعَوْا فِي آياتِنا مُعاجِزِينَ أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَحِيمِ .
« 4 »
خداى و الا فرمود : ( اى پيامبر ) بگو : اى مردم ، من تنها يك بيمدهنده آشكارم . پس
هامش
يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ »( حج ، 25 ) . در اينجا « يصدون » مضارع است و بر « كفروا » عطف شده تا آن صورت شگفت را در ذهن ، حاضر گرداند . و مانند :« فَفَرِيقاً كَذَّبْتُمْ وَ فَرِيقاً تَقْتُلُونَ »( بقره ، 87 ) . در اين آيهء شريفه « كذبتم » به گونهء ماضى و « تقتلون » به صورت مضارع آورده شده است .
ب : براى فهماندن تجدد در يكى از دو جمله و نشان دادن ثبوت در جمله ديگر ، مانند :« أَ جِئْتَنا بِالْحَقِّ أَمْ أَنْتَ مِنَ اللَّاعِبِينَ »( انبياء ، 55 ) . در جملهء نخست ، پديد آمدن و نو بودن گرايش به حق ، لحاظ گرديده و در جملهء دوم ، استمرار بر بازى و پايدارى بر كارهاى بىفايده و كودكانه ، مورد نظر قرار گرفته است . و مثل : « الصّديق يكاتبنى و أنا مقيم على ودّه » آن دوست ، با من نامهنگارى مىكند و من بر مهر او پايدارم . در اينجا جملهء « و أنا مقيم على ودّه » اسميه است و إفاده ثبات دارد و « يكاتبنى » جملهء فعليه است و بر تجدد دلالت مىكند و مثل همين هدف ، با ماضى آوردن يك جمله و مضارع آوردن جملهء ديگر ، پديد مىآيد .
( 1 ) . إسراء ، 29 .
( 2 ) . فرقان ، 35 .
( 3 ) . حج ، 49 ، 50 ، 51 .
( 4 ) . حج ، 49 ، 50 ، 51 .