ساختهاى يا پوشيدهاى و فرسوده كردهاى يا در راه خدا دادهاى و نگه داشتهاى . در اين حديث شريف ، نفى و إلّا شيوه قصر است . نوع قصر ، قصر حقيقى صفت بر موصوف است .
تطبيق 2 اجراء و نمونهآورى 2
1 - قال اللّه تعالى :
إِنَّمَا اللَّهُ إِلهٌ واحِدٌ
« 1 »
خداى برين فرمود : همانا « اللّه » خداى يگانه است . در اين آيهء شريفه ، قصر اضافى موصوف بر صفت ، به وسيله « إنّما » است . اين قصر ، به اعتبار حال مخاطب ، قصر إفراد است .
2 - قال تعالى :
إِنْ حِسابُهُمْ إِلَّا عَلى رَبِّي لَوْ تَشْعُرُونَ
« 2 »
خداى و الا فرمود : نيست حساب آنان ، مگر بر پروردگار من اگر شعورتان را به كار گيريد . در اين آيهء كريمه ، قصر اضافى موصوف بر صفت ، به طريق نفى و استثناء پديد آمده است . اين قصر نيز قصر افراد است .
3 - قال تعالى :
لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
« 3 »
خداى برين فرمود : براى خداست ، آنچه در آسمانها و زمين وجود دارد . در اين آيهء مباركه ، قصر حقيقى صفت بر موصوف ، به جهت تقديم « للّه » تحقق پيدا كرده است .
4 - قال اللّه تعالى :
إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ
« 4 »
خداوند متعال فرمود : شما نيستيد مگر كسانى كه دروغ مىگوييد . در اين آيهء شريفه ، قصر اضافى موصوف بر صفت است و اين قصر ، با شيوهء نفى و استثناء تحقق يافته است و به اعتبار حال مخاطب ، قصر إفراد است .
5 -
فإن كان فى لبس الفتى شرف له * فما السّيف إلّا غمده و الحمائل
اگر شرف جوان در جامه اوست پس شمشير ، چيزى جز غلاف و بندهايش نيست . در اين شعر ، قصر اضافى موصوف بر صفت ، به وسيلهء نفى و استثناء تحقق يافته است .
6 -
ليس اليتيم الذّى قد مات والده * بل اليتيم يتيم العلم و الأدب
يتيم ، آن نيست كه پدرش مرده است بل يتيم كسى است كه از دانش و ادب بىبهره است .
هامش
( 1 ) . نساء ، 171 .
( 2 ) . شعرا ، 113 .
( 3 ) . بقره ، 284 .
( 4 ) . يس ، 15 .