شد « 1 »
تمرين ( 1 )
لبيان المتقدّم من ركنى الجملة و متعلقات الفعل و سبب تقدّمه
تمرين براى بيان آنچه از دو ركن جمله يا متعلقات فعل ، مقدّم گشته و ارائهء انگيزهء تقدّم آن .
1 - قال اللّه تعالى :
فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ وَ الْأُولى
« 2 » خداى برين فرمود : براى خداست آخرت و دنيا . « للّه » خبر است و براى افادهء تخصيص و حصر ، مقدّم آمده . يعنى : آخرت و دنيا تنها براى خداست .
2 - و كتب إبن المعتزّ لأحد خلّانه : قلبى نجىّ ذكرك و لسانى خادم شكرك
ابن معتزّ ، به يكى از دوستانش نگاشت : دلم همدم ياد توست و زبانم خدمتگزار سپاس تو . در اين مثال ، « قلبى » و « لسانى » مبتدا است و بر اساس قانون أصالت تقديم مبتدا ، مقدّم شده است .
3 - و قال اللّه تعالى :
اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ
« 3 »
خداوند ، روزى هركس را كه بخواهد ، مىگستراند و روزى هركس را كه بخواهد كم مىگرداند . در اين آيهء كريمه ، « اللّه » مبتداست و بر اساس قانون ، مقدّم آمده است .
4 -
كلّ حىّ و إن أقام كنوح * فى أمان من الرّدى سوف يفنى
هرزندهاى گرچه چونان نوح ، تا مدّتى در أمان از مرگ ، زيست كند ، به زودى مىميرد .
در اين شعر ، « كلّ حىّ » مبتداست و براى افادء عموم ، مقدم گشته است .
5 -
أنشأ يمزّق أثوابى يؤدّبنى * أبعد شيبى يبغى عندى الأدبا
او شروع كرد جامههاى مرا پاره مىكند تا مرا مؤدب سازد آيا پس از پيرى ، پيش من ادب مىجويد ؟ « أبعد شيبى » ظرف است و چون جاى انكار بوده ، مقدّم گشته است .
6 - منهومان لا يشبعان : طالب علم و طالب مال . « 4 » دو آزمند هستند كه سيرى ندارند :
جوينده دانش و جوينده دارايى . در اينجا « منهومان لا يشبعان » براى ايجاد شوق ، نسبت به
هامش
( 1 ) . در بحث « تنبيهات » ص 174 جواهر البلاغه .
( 2 ) . نجم ، 25 .
( 3 ) . رعد ، 25 .
( 4 ) . بحار الانوار ، ج 1 ، ص 182 ، روايت 75 ، باب 1 .