انگيزاند . مانند اين آيهء كريمه :
« إِنَّ فِي خَلْقِ . . . »
« 1 » محققا در آفرينش آسمان و زمين و گردش شب و روز ، نشانههايى براى صاحبان خرد وجود دارد . در اين آيهء مباركه
« فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » *
مسند مقدم است و نسبت به مسند اليه مؤخر يعنى : « لآيات » شوق برانگيز است يعنى : انسان ، مشتاقانه مىخواهد بداند ، مسند اليه چيست .
و كقوله :
خير الصّنائع فى الأنام صنيعة * تنبو بحاملها عن الإذلال
و مانند سخن شاعر : بهترين كارها در بين مردم ، كارى است كه كنندهاش را از خوارى و ذلّت ، دور مىسازد . در اين شعر ، « خير الصنائع فى الانام » مسند مقدّم است و نسبت به مسند اليه يعنى : « صنيعة » ايجاد شوق مىكند .
4 - و منها التفاؤل كما تقول للمريض : فى عافية أنت
يكى از انگيزههاى تقديم مسند ، فال نيك زدن است . مانند سخن تو به بيمار : « فى عافية أنت » به سلامتى تو . در اين مثال ، « فى عافية » براى فال نيك زدن بر « أنت » كه مسند اليه است مقدم گشته .
و كقوله :
سعدت بغرة وجهك الأيّام * و تزيّنت بلقائك الأعوام
خوشبختى مىيابد روزها در پرتو روى تو و آرامش مىگيرد سالها با رسيدن به تو . در اين شعر ، « سعدت » كه مسند است براى فال نيك زدن بر ، « الأيّام » مقدّم شده است . و به همين انگيزه ، « تزيّنت » بر « الأعوام » پيشى گرفته است .
5 - و منها إفادة قصر المسند إليه ، على المسند نحو :
لَكُمْ دِينُكُمْ وَ لِيَ دِينِ
اى دينكم مقصور عليكم و دينى مقصور علىّ .
يكى از انگيزههاى تقديم مسند ، منحصر ساختن مسند اليه بر مسند است . مانند :
« لَكُمْ دِينُكُمْ وَ لِيَ دِينِ »
« 2 » ويژه شما باد آيينتان و بر من باد دينم . در اين آيهء شريفه ، « لكم » و « لى » مسند است و براى فهماندن حصر ، مقدّم گشته است . البته ، حصر در اينجا حصر اضافى است يعنى من آيين شما را نمىپذيرم و شما نيز آيين مرا قبول نمىكنيد ( لكن مردم ديگر مىپذيرند ) .
هامش
( 1 ) . آل عمران / 190 .
( 2 ) . كافرون / 6 .