آنچه زر مىشود از پرتو آن قلب سياه * كيمياييست كه در صحبت درويشان است « 1 »
آنكه پيشش بنهد تاج تكبّر خورشيد * كبرياييست كه در حشمت درويشان است
6 - يكى از اهداف موصول آوردن مسند اليه ، ترساندن و به هراس افكندن است چه اين « تهويل » براى بزرگداشت و عظمت دادن باشد و چه براى كوچك شمردن . مثل سخن خداى برين :
« فَغَشِيَهُمْ مِنَ الْيَمِّ ما غَشِيَهُمْ »
« 2 » پيروان فرعون را از دريا فرا گرفت آنچه فرا گرفت . در اين آيهء مباركه « ما » ى موصوله ، فاعل « غشيهم » و مسند اليه قرار گرفته است و بزرگ مىنمايد مسند اليه را به گونهاى كه گويا قابل وصف نيست .
اين مثال ، براى تعظيم بود امّا آنجا كه براى تحقير باشد مثل : « من لم يدر حقيقة الحال قال ما قال » : آن كس كه حقيقت حال را ندانست گفت آنچه را كه گفت .
7 - و منها استهجان التّصريح بالاسم ، نحو : الذّى ربّانى أبى .
8 - و منها الإشارة إلى الوجه الذّى يبنى عليه الخبر من ثواب أو عقاب كقوله تعالى :
فَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ .
7 - يكى از اهداف ، موصول آوردن مسند اليه ، جايى است كه تصريح به اسم ، سبك باشد . مانند : آن كه من را پرورش داد پدرم بود .
توضيح : مؤلف ، در پاورقى آورده است : اين سخن در جايى مصداق پيدا مىكند كه نام آن پدر ، زشت و ناپسند باشد چونان اين نامها :
« برغوث » : كيك ، حشرهاى مانند شپش است .
« جحش » : كرهخر و كرهاسب .
« بطه » : مرغابى .
و مانند اينها .
8 - و از اهداف موصول آوردن مسند اليه ، اشارهكردن به شكل و شيوهاى است كه ساختمان خبر از جهت ثواب و عقاب بر آن نهاده مىشود .
توضيح : مسند اليه ، موصول مىآيد تا شكل و ساختار خبر را از حيث مژدهآميز يا غمانگيز بودن ، نشان دهد . مانند سخن خداى و الا :
« الَّذِينَ آمَنُوا . . . »
« 3 » براى
هامش
( 1 ) . اين اشعار ، از حافظ است .
( 2 ) . طه / 78 .
( 3 ) . سبأ / 4 .