2 -
صادح الشّرق قد سكتّ طويلا * و عزيز علينا ألّا تقولا
اى بانگ برآورندهء خاورزمين ، دير زمانى است كه دم فرو بستهاى بر ما سخت است كه تو سخن نگويى . در اين شعر ، « يا » براى ندا در تقدير گرفته مىشود چون مقام منادا والاست .
3 -
أيا قبر معن كيف واريت جوده * و قد كان منه البّر و البحر مترعا « 1 »
اى گور « معن » چگونه بخشش او را پوشاندى ؟ با اينكه محققا خشكى و دريا از جود او سرشار بود . در اين شعر ، ندا براى تحسر است و « ايا » انتخاب شده تا رفعت شأن منادا به گونهء دورى او گرفته شود .
4 -
يا درّة نزعت من تاج والدها * فأصبحت حلية فى تاج رضوان
اى درّى كه از تاج پدر ، گرفته شد و زيور تاج بهشت گشت . در اين شعر ، ندا ، براى تحسّر است و براى مهمّ بودن موضوع ، ياء ، استعمال شده است .
5 -
فيا لائمى دعنى أغالى بقيمتى * فقيمة كلّ النّاس ما يحسنونه
اى نكوهش كنندهء من ، واگذار مرا تا ارزش خويش را بالا برم ارزش همهء مردم به چيزى است كه آن را نيكو و بايسته شكل مىدهند . در اين شعر ، ندا ، براى طلب اقبال است و « ياء » گزينش شده است كه انحطاط مقام منادا چون دورى او ، فرض شود .
تطبيق آخر اجراء و نمونهآورى ديگر
وضّح الاعتبار الدّاعى لوضع كلّ من الخبر و الانشاء موضع الآخر .
توضيح بده چه اعتبارى انگيزهء نهادن انشاء به جاى خبر و خبر به جاى انشاء شده است ؟
1 - قال تعالى :
وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً .
خداى و الا فرمود :
« وَ قَضى رَبُّكَ . . . »
« 2 » . پروردگار تو فرمان داد كه : جز او هيچكس را نپرستيد و به پدر و مادر نيكى كنيد .
نوع اين سخن ، انشائى است چون در تقدير ، « أحسنوا بالوالدين » است . ولى به صورت
هامش
( 1 ) . اين شعر از حسن بن مطير اسدى است .
( 2 ) . اسراء / 23 .