« و لأجل استعمال هذه الادوات فى التّمنّى ينصب المضارع الواقع فى جوابها » .
و چون اين ادوات ، « هل ، لو و لعلّ » در تمنّى به كار گرفته مىشود ، مضارعى كه در جواب اينها مىآيد ، به تقدير « أن » ناصبه ، منصوب مىگردد ، مانند : « لعلّ الفتح يأتى فأزور البيت الحرام » در اين مثال « فأزور » فعل مضارع است و در جواب « لعلّ » با تقدير « أن » منصوب گشته است .
تمرين
بيّن المعانى المستفادة من صيغ التّمنّى فيما يأتي
معانى به دست آمده از صيغههاى تمنّى در موارد زير را بيان كن .
قال تعالى :
فَهَلْ إِلى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ
خداى و الا فرمود :
« فَهَلْ . . . »
« 1 » آيا راهى براى رهايى هست ؟ « هل » براى تمنّى به كار رفته تا متمنّى را به گونه چيز ممكن ، جلوه دهد .
علّ اللّيالى الّتى أضننت بفرفتنا * جسمى ستجمعنى يوما و تجمعه
شبهايى كه به سبب جدايى ما ، تنم را فرسوده كرد ، اى كاش روزى من و او را در يك جا گرد مىآورد .
« علّ » در اين شعر ، شكل ديگرى از واژهء « لعلّ » است ، « علّ » براى تمنّى به كار رفته است تا آن چيز محبوب را دست نيافتنى نشان دهد .
« لو يأتينا فيحدّثنا » : كاش مىآمد تا با ما سخن بگويد . « لو » براى تمنّى استعمال شده تا دور از دسترس بودن متمنّى ، در نظر آيد .
« لعلّى احجّ فازورك » : كاش حج مىگزاردم تا تو را زيارت مىكردم . « لعلّ » براى تمنّى به كار آمده است تا دستيافتن به حج را غير منتظره نشان دهد .
« يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا »
« 2 » : اى كاش ، همراه پيامبر ، راهى را برگزيده بودم .
در اين مثال ، ليت براى ابراز حسرت ، به كار رفته است .
« هَلْ إِلى مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ »
« 3 » آيا راهى به سوى بازگشتگاه هست ؟ در اينجا دستيافتن به
هامش
( 1 ) . غافر / 11 .
( 2 ) . فرقان / 27 .
( 3 ) . شورى / 44 .