10 - و الاستبعاد ، كقوله تعالى :
أَنَّى لَهُمُ الذِّكْرى وَ قَدْ جاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِينٌ
و نحو قول الشاعر :
من لى به انسان إذا أغضبته * و جهلت كان الحلم ردّ جوابه
6 - تشويق و برانگيختن شوق ، مانند سخن خداى و الا :
« هَلْ أَدُلُّكُمْ . . . »
« 1 » آيا شما را راهنمايى كنم بر دادوستدى كه از عذاب دردناك ، رهاييتان مىبخشد ؟
7 - انسخواهى و ايجاد الفت و آشنايىكردن ، مانند كلام خداوند متعال :
« ما تِلْكَ . . . »
« 2 » :
در دست راستت چيست ؟ اين سخن ، براى ايجاد انس و ريختن ترس و هراس حضرت موسى عليه السّلام ارائه شده است .
8 - به اقرار درآوردن ، مانند سخن خداوند برين :
« أَ لَمْ نَشْرَحْ . . . »
« 3 » آيا سينهء تو را گشاده نساختيم ؟ بدينگونه ، خداوند مىخواهد از رسول خدا ، اقرار بگيرد .
9 - ترساندن ، مانند كلام خداوند متعال :
« الْحَاقَّةُ ، مَا الْحَاقَّةُ ، . . . »
« 4 » . روز بايسته و حقخيز رستاخيز ، حاقّه چيست ؟ و تو ندانى كه حاقّه چيست ؟
10 - دور و بعيد دانستن ، چونان قول خداى متعال :
« أَنَّى لَهُمُ الذِّكْرى . . . »
« 5 » كى ايمان مىآورند با اينكه محققا پيامبر ، با آيات روشنىبخش به سوى آنان آمده است ؟ در اين آيه ، ايمان آوردن آن گروه ، بعيد دانسته شده است .
و مانند اين شعر : « من لى به انسان . . . » « 6 » من چه كسى دارم كه هرگاه او را ناآگاهانه برآشفتم و خشمناك ساختم ، شكيبايى پاسخش باشد ؟ در اين شعر ، وجود چنين كسى بعيد دانسته شده است .
11 - و التّعظيم كقوله تعالى :
مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ .
12 - و التّحقير نحو : أهذا الّذى مدحته كثيرا ؟
13 - و التّعجّب كقوله تعالى :
ما لِهذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعامَ وَ يَمْشِي فِي الْأَسْواقِ
و كقول الشاعر :
خليلىّ فيما عشتما هل رأيتما * قتيلا بكى من حبّ قاتله قبلى
هامش
( 1 ) . صف / 10 .
( 2 ) . طه / 17 .
( 3 ) . انشراح / 1 .
( 4 ) . الحاقّة ، 1 و 2 .
( 5 ) . دخان / 13 .
( 6 ) . اين شعر ، از ابو تمام است نگاه كنيد به : المستطرف ، ج 1 ، ص 266 و تاريخ ادبيات حنّا فاخورى ، ص 363 .