استعمال شده است .
تطبيق
اجرا و نمونهآورى
أذكر ما يراد من صيغ النّهى الآتية :
مراد از صيغههاى نهى در جملههاى زيرين را بيان كن .
1 -
وَ لا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْباطِلِ وَ تَكْتُمُوا الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ
« 1 »
حق را با باطل ميآميزيد و آگاهانه حق را نپوشانيد . در اين آيهء شريفه ،
« لا تَلْبِسُوا »
صيغهء نهى است و براى سرزنش ، به كار آمده است ، سرزنش كسانى كه حق و باطل را به هم مىآميزند .
2 -
فلا تلزمنّ النّاس غير طباعهم * فتتعب من طول العتاب و يتعبوا
و لا تغترر منهم بحسن بشاشة * فأكثر ايماض البوارق خلّب
مردم را به چيزهايى كه مطلوب طبعشان نيست وادار مكن چنين كارى هم خودت را از سرزنش پيگير ، خسته مىكند و هم آنان ، در رنج مىافتند .
و فريب خوشرويىشان را مخور بيشتر جهش برقها ، پديدهء ابر بىباران است . در اين شعر ، « فلا تلزمنّ » و « لا تعترر » صيغهء نهى است و براى ارشاد نسبت به اخلاق شايسته به كار رفته است .
3 -
فلا تهج ان كنت ذا إربة * حرب أخى التّجربة العاقل
اگر انديشمندى با كسى كه تجربه دارد و خردمند است جنگ مكن .
« فلا تهج » در اين شعر ، براى ارشاد و نصيحت ، استعمال شده است .
4 -
لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ
« 2 »
امروز ، پوزش نخواهيد . « لا تعتذروا » براى سرزنش و نكوهش است .
5 -
لا تحسب المجد تمرا انت آكله * لن تبلغ المجد حتّى تلعق الصبر « 3 »
مپندار كه مجد و بزرگى ، خرما و رطبى است كه بتوانى آن را تناول كنى . تو هرگز به مجد
هامش
( 1 ) . بقره / 42 .
( 2 ) . تحريم / 7 .
( 3 ) . صبر به معنى چادروا ، و تبرزد ، و زكاب و عصارهء درختى تلخ [ كه به كسر باء مىباشد ] و به سكون باء ، تلفظ نكنند ، مگر در ضرورت شعر ( فرهنگ نفيسى 3 / 2128 )