براى نيايش و دعا به كار رفته است .
2 - و مثل معنى التماس ، بسان سخن تو به كسى كه نظير توست : « اى برادر ، سستى مكن .
در اين مثال ، « لا تتوان » به معنى التماس است يعنى : درخواست كسى از نظير خودش .
3 - و مثل راهنمايى كردن در اين سخن خداوند متعال :
« لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ . . . »
« 1 » از چيزهايى كه اگر براى شما آشكار گردد ناگوار است ، پرسش مكنيد . در اين آيهء شريفه ،
« لا تَسْئَلُوا »
براى ارشاد و راهنمايى استعمال شده است .
4 - و همانند معنى دوام در اين سخن خداى برين :
« وَ لا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ . . . »
« 2 » خداى را از ستمپيشگان ، بىخبر مپندار . « لا تحسبنّ » نهى و به معنى دوام و پيوستگى است . يعنى هميشه چنين گمانى را نداشته باش .
5 - و بيان العاقبة ؛ نحو قوله تعالى :
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ
6 - و التيئيس نحو قوله تعالى :
لا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ .
7 - و التّمنّى ؛ نحو : يا ليلة الأنس لا تنقضى
و كقوله :
يا ليل طل يا نوم زل * يا صبح قف لا تطلع
8 - و التّهديد كقولك لخادمك : لا تطع أمرى .
5 - و مانند بيان عاقبت و فرجام در اين كلام خداى و الا :
« وَ لا تَحْسَبَنَّ . . . »
« 3 » آنان را كه در راه خدا كشته شدهاند ، مرده مپندار ، آنان زندگانند . در اين آيهء شريفه ،
« لا تَحْسَبَنَّ » *
براى بيان فرجام و عاقبت ، استعمال شده است .
6 - و بسان نااميدسازى در اين كلام خداوند متعال :
« لا تَعْتَذِرُوا . . . »
« 4 » پوزش نخواهيد محققا شما پس از ايمان آوردن ، كفر ، پيشه كردهايد . « لا تعتذروا » صيغهء نهى است و براى نااميد ساختن كفار ، به كار آمده است .
7 - و مانند تمنّى و آرزوكردن در اين مثال : « اى شب آشنايى سپرى مشو » .
در اينجا « لا تنقضى » صيغهء نهى است و براى تمنّى و آرزوكردن آمده است .
هامش
( 1 ) . مائده / 101 .
( 2 ) . ابراهيم / 42 .
( 3 ) . آل عمران / 169 .
( 4 ) . توبه / 66 .