هامش
= ديگر نمىتواند اطلاق شود .
و قرآن كريم را مخلوق و آفريدهء خدا مىدانند و در دنيا و آخرت ، خداوند را قابل ديدن نمىدانند . و ملاحظهء حكمت و مصلحت را در افعال خداوند واجب مىدانند .
و پاداش نيكو دادن به بندگان مطيع و فرمانبردار و مجازات كردن مرتكبشوندگان گناهان كبيره را بر خداوند واجب مىدانند .
اين نكته را يادآور مىشويم كه از نظر اعتقادى ، « معتزله » نسبت به مذهب « شيعه » نزديكترين مذاهب اسلامى است و به همين جهت با شيعه ، در تمام عقايد ياد شده ، توافق كامل دارند .
حشويّه « حشو » در لغت به چندين معنا آمده است :
1 - چيزهايى كه داخل تشك يا لحاف مىگذارند ، مانند پنبه و يا ريزههاى پارچه .
2 - اشياى حقير و بىمقدار يا مردم حقير و پست .
3 - چيزهايى كه از نظر جسم كوچك و خرد باشد . و شايد به همين جهت ، به اطرافيان شخص مهم و موجّه ، « حواشى و حاشيه » مىگويند .
و در اصطلاح به معناى چيز زايدى است كه هيچ فايدهاى نداشته باشد و به همين جهت در ميان اهل كلام به عدهاى از صاحبنظران اسلامى ، « حشويه » مىگويند ؛ چون كه آنان يك عده از روايات منسوب به پيامبر و امامان را كه با عقل و منطق و روايات مسلّمه و آيات محكمهء قرآن سازگار نيست ، تنها به اين سبب كه جزو روايات حساب مىشود ، صحيح و معتبر دانسته و آنها را نقل مىكنند . و در حقيقت آنان همان طايفهء « اخبارى » هستند كه گاهى از آنان به نام « حشويه » و گاهى به نام « بتريه » ياد مىشود و سردستهء آنان افرادى از اهل سنتاند ؛ مانند « سفيان ثورى » ، « شريك بن عبد اللَّه » ، « ابن ابى ليلى » ، « محمد بن ادريس شافعى » ، « مالك بن انس » ، « حسن بن صالح بن حى » ، « كثير النوا » ، « سالم بن ابى حفصه » ،