رواياتى كه در اينجا از مفسّر بزرگ و دانشمند با ارزش ، ابن عباس و ابى سعيد و وائل و ثابت و عبد اللّه بن عبد الرحمن نقل شد ، همگى بيانگر عمل و سيرهء رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم در هنگام سجده و در موقعيتهاى مختلف است .
چنان كه ملاحظه شد در برخى از آنها به اين نكته اشاره شده است كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلم بر گل سجده مىكرد و صورت خود را به وسيلهء چيزى حفظ نمىكرد .
و در بعضى ديگر آمده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم دستهاى خويش را با قرار دادن بر روى چيزى حفظ مىكرد بدون اينكه صورت خود را از سرما و آب و گل حفظ كند و بپوشاند .
با توجه به روايات فوق و دقّت راويان در بيان عمل پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم به اينكه حضرت دستهاى خود را به وسيلهء عبا از گرما و سرما و گل حفظ مىكرد و نيز با توجه به اينكه در اين روايات ، ذكرى از پيشانى به ميان نيامده و هيچكدام از آنها متعرّض اين موضوع نشدهاند ، اين نكته فهميده مىشود كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم صورت خود را به وسيلهء چيزى حفظ نمىكرد تا اينكه راويان حديث آن را بيان كرده و بدين وسيله وظيفهء مردم در مسألهء سجده روشن شود . و همچنين به دست مىآيد كه اين تقيّد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم به سجده بر زمين ، بيانگر وجوب مؤكّد اين امر است .
10 - ابو هريره مىگويد : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم در يك روز بارانى سجده كرده بود به گونهاى كه من اثر آن را بر پيشانى و نوك بينى آن حضرت مشاهده مىكردم . « 1 »
از مجموع رواياتى كه ذكر شد به دست مىآيد كه اين روايات به يكى از سه
هامش
يديه على ثوبه » .
( 1 ) - مجمع الزوائد ، ج 2 ، ص 126 ، به نقل از طبرانى در « الأوسط » : « سجد رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلم فى يوم مطير ، حتّى إنّى لأنظر إلى أثر ذلك فى جبهته و أرنبته » .