در عبارت بخارى آمده است : من اثر آب و گل را روى پيشانى و نوك بينى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم ديدم « 1 » .
در عبارتى ديگر در بخارى آمده است : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم در حالى كه در آب و گل سجده مىكرد ، مشاهده كردم به گونهاى كه اثر گل ، بر پيشانى او مشهود بود « 2 » .
اين حديث نيز همانند حديث عايشه بر اهتمام رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم به سجده بر زمين و تماس صورت با زمين حتّى در آب و گل ، دلالت دارد .
3 - وائل مىگويد : هنگامى كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم سجده مىكرد ، پيشانى و بينى خود را بر زمين مىگذارد « 3 » .
4 - ابن عباس مىگويد : پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم بر سنگ سجده مىكرد « 4 » .
5 - از وائل نقل شده كه وى گفته است : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم را در حال سجده بر زمين مشاهده كردم در حالى كه بينى و پيشانى خود را در سجده بر زمين مىگذاشت « 5 » .
هامش
جصّاص ، ج 3 ، ص 209 . و در چاپ ديگر ، ج 5 ، ص 36 . النسائى ، ج 2 ، ص 208 - 209 .
سنن ابو داوود ، ج 1 ، ص 209 و 236 . و در چاپ ديگر ، ص 203 - 204 . سيرتنا ، ص 126 . ارشاد السارى ، ج 2 ، ص 121 . مسند احمد ، ج 3 ، ص 60 ، 74 و 94 كه تمامى منابع ذكر شده با الفاظى شبيه هم اين روايت را نقل كردهاند .
( 1 ) - « رأيت أثر الطين و الماء على جبهة رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلم و أرنبته » .
( 2 ) - « رأيت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلم يسجد فى الماء و الطين حتّى أثر الطين فى جبهته » .
( 3 ) - احكام القرآن ، جصاص ، ج 3 ، ص 36 . مسند احمد ، ج 4 ، ص 315 - 317 : « رأيت النبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلم إذا سجد وضع جبهته و أنفه على الأرض » .
( 4 ) - سيرتنا ، ص 127 به نقل از السنن الكبرى ، بيهقى ، ج 2 ، ص 102 : « إنّ النبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلم سجد على الحجر » .
( 5 ) - مسند احمد ، ج 4 ، ص 317 . احكام القرآن ، جصاص ، ج 3 ، ص 209 . و در چاپ ديگر ، ج 5 ،