نهفته است ، ممكن نيست بدون هدايت انبياء بوسيله عقلش به راه راست هدايت شود ، و عقل آدمى محتاج به معلم و مرشد معصوم همراه با وحى الهى مىباشد ، و حضرت بارى تعالى بر اين امر با اين فرمايش خود تأكيد دارد :
« وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِى ضَلالٍ مُبِين / هر چند كه پيش از آن در گمراهى آشكارى بودند « 1 » » . يعنى آنكه حتّى توسط عقلشان نيز هدايت نشدند . و هم اينكه انسان به غير از خداوند سردمدارى برنگزيند « 2 » ؛ زيرا پوشيده نيست كه اين كار ، كمال توحيد است . افزون بر اين ، در آيات زيادى آمده است كه انبياء مردم را از تاريكىها به سوى نور هدايت مىكنند . يعنى از تاريكى جهل به روشنايى عقل و علم « 3 » .
خداى بارى تعالى در سورهء انفال مىفرمايد : « اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسوُلِ إِذا دَعاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ / دعوت خدا و پيامبر را اجابت كنيد هنگامى كه شما را به سوى چيزى مىخواند كه شما را حيات مىبخشد « 4 » » . يعنى وقتى شما را به سوى آنچه كه شما را به عنوان يك انسان حيات مىبخشد و خردتان را زنده مىكند دعوت مىكند . به همين جهت است كه حقتعالى كفار را مردگان و كر و گنگ ناميده است . آنجا كه مىفرمايد : « أَفَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَ لَوْ كانُوا لا يَعْقِلُونَ / آيا تو مىتوانى كرهائى را كه هر چند نفهمند بشنوانى ؟ « 5 » » . و نيز : « إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعآءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ مسلماً تو نمىتوانى مردگان را به شنيدن وادارى و نمىتوانى كران را هنگامى كه روى بر مىگردانند و پشت مىكنند دعا بشنوانى « 6 » » . و نيز خداى تبارك
هامش
( 1 ) . جمعه / 2 ، و نيز ر . ك : آيات 151 ، 139 ؛ بقره ؛ 77 ، 164 آل عمران .
( 2 ) . در سورهء اسراء / آيهء 2 نيز آمده است : « وَ جَعَلْناهُ هُدىً لِبَنى إِسْرائِيلَ ألَّاتَتَّخِذوُا مِنْ دُونِى وَكِيلًا ( و بدينسان ، آن را وسيلهء هدايت بنى اسرائيل ساختيم كه جز من ، سردمدارى براى خود قرار ندهيد ) .
( 3 ) . ر . ك : سورهء ابراهيم / 1 - 5 ؛ مائده / 16 .
( 4 ) . انفال / 24 .
( 5 ) . يونس / 42 .
( 6 ) . نمل / 80 ؛ روم / 52 . ر . ك : الميزان ، ج 9 ، ص 40 .