ننمودن و عدم اعتماد به آنها و همرنگ نشدن با آنان در پوشاك و مسكن و عدم محبت به آنها ، هم چنان كه در كتب فقه و حديث گفته شده صورت گيرد .
در اين زمينه سخنى از علامه طباطبائى ( قدس سره ) هست كه شايان ذكر است . وى در تفسير اين فرموده خداوند كه مىفرمايد :
« وَ أَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَ أَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الُمحْسِنِينَ / و در راه خدا انفاق كنيد ؛ و ( با ترك انفاق ) خود را به دست خود به هلاكت نيفكنيد ، و نيكى كنيد كه خداوند نيكوكاران را دوست مىدارد « 1 » » .
پس از بيان چگونگى نزول آيات مربوط به جهاد و ضرورت حكم دفاع در اسلام براى پاكسازى زمين از لوث مطلق شرك و اين كه خداوند وعده پيروزى بر دشمن را به مؤمنان داده مىفرمايد : « در خاتمه مؤمنان را به نيكوكارى سفارش كرده و مىفرمايد : « أَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الُمحْسِنِينَ / نيكى كنيد كه همانا خداوند نيكوكاران را دوست مىدارد » . منظور از احسان و نيكوكارى دست كشيدن از جنگ ، يا مهربانى و رافت در كشتن دشمنان دين و نظاير آنها نيست . بلكه منظور از احسان اين است كه كار را به خوبى انجام دهيد ، هنگام نبرد خوب بجنگيد و موقع دست كشيدن از جنگ نيز به وظيفه خود عمل كنيد . در جائى كه لازم است سختى و تندى به خرج دهيد و در موردى كه شايسته است ، نرمى و ملاطفت پيشه كنيد و در موردى كه عفو لازم است ، عفو به خرج دهيد .
از اين رو دفع ستمگر و با او به نحوى كه سزاوار است ، رفتار كردن خدمت و احسان به عالم انسانيت و دفاع از حقوق آنها است و جانب دين هم كه به اصلاح امور جامعه عنايت تمام دارد نيز رعايت مىشود . چنان كه در مقام مطالبه حقوق ، خوددارى از انواع تعدى و تجاوز و اقدامّات ناجوانمردانه احسان ديگرى است .
هامش
( 1 ) . بقره / 195 .