فروع بحث
1 . اگر اسيرى از اهل بغى در دست اهل عدل افتاد ، چنانچه جنگاور باشد يعنى جوان داراى تحّرك و توان جنگيدن است ، كشته نمىشود ، بلكه حبس مىشود « 1 » امّا برخى گفتهاند كشته مىشود . نظر اول مذهب و روش ماست . پس اگر ثابت شد كه كشتنى نيست حبس مىشود و بيعت بر او عرضه مىشود ؛ اگر بيعت كند و جنگ هنوز داير باشد ، بيعتش پذيرفته و رها مىشود . « 2 »
دليل بر اين نظريه آن است كه از رفتار اميرالمؤمنين على عليه السّلام در جنگ صفين روايت شده است ؛ بنابر روايت ابو فاخته و عبداللَّه بن ميمون و شعبى و دعائم و يزيد بن بلال و ابن دريد در اشتقاق و ابو جعفر جندب ، اميرالمؤمنين اسير را آزاد كرد . دليل ديگر رواياتى است كه آن حضرت از كشتن اسير بطور مطلق نهى كرده است .
2 . بنا به فرض گذشته ، اگر اسير بيعت نكند ، در زندان مىماند . چنانچه جنگ پايان يافت و آنان توبه كردند يا سلاح بر زمين نهاده و جنگ را رها ساختند يا بدون آن كه به تشكيلات بپيوندند ، فرار كردند ، او را آزاد مىكنيم « 3 » .
اين عمل به خاطر ادلهاى است كه گذشت و علاوه بر آنها رواياتى در مورد عمل اميرالمؤمنين عليه السّلام درباره اهل بصره وارد شده است .
3 . بنا به فرض گذشته ، چنانچه آنان فرار كردند ، امّا به تشكيلاتى پيوستند ، بنا بر عقيده ما ، اسير آزاد نمىشود ، بلكه كشته مىشود ، « 4 » يا حداقل براى امام جايز
هامش
( 1 ) . ر . ك : المبسوط ، ج 7 ، ص 271 ؛ المنتهى ، ج 2 ، ص 987 ؛ التحرير ، ج 1 ، ص 156 ؛ التذكرة ، ج 1 ، ص 456 .
( 2 ) . ر . ك : المبسوط ، ج 7 ، ص 271 ؛ المنتهى ، ج 2 ، ص 987 ؛ التحرير ، ج 1 ، ص 156 ؛ التذكرة ، ج 1 ، ص 456 ؛ الدروس ، ص 164 ؛ المغنى ، ج 10 ، ص 61 .
( 3 ) . ر . ك : مدارك پيشين .
( 4 ) . ر . ك . المبسوط ، ج 7 ، ص 271 ؛ المنتهى ، ج 2 ، ص 987 ؛ التذكره ، ج 1 ، ص 456 .