11 . آن حضرت عدهاى از بزرگان مسلمين و علماى آنان ، چون صعصعة بن صوحان « 1 » را نزدشان ( حروريه ) فرستاد و براى آنها نامه نوشت « 2 » و خود شخصاً به طور مستقيم با آنان احتجاج نموده و با آنها گفتگو كرد و به پرسشهاى آنان پاسخ داده و شبهاتشان را بر طرف ساخت و آنان را به استدلال و مذاكره فرا خواند . « 3 »
12 . مالك اشتر و قيس بن سعد و ديگر افراد نيز با آنان به احتجاج پرداختند . « 4 »
13 . همچنين آن حضرت در جنگ جمل با مخالفين مناظره كرد چه به صورت شفاهى يا كتبى ، چه به صورت انفرادى و يا به صورت جمعى . و پيكهايى نزد آنها روانه كرد و به عايشه و طلحه و زبير نامه نوشت و عبداللَّه بن عباس را نزدشان گسيل داشت . و با آنان جنگ نكرد ، تا سه بار آنان را به قبول بيعت فرا خواند و قرآن نزد آنها فرستاد و سوگندشان داد و در ميان سپاهيان خود اعلام كرد كه هيچ كس به سوى آنان تيراندازى نكند و با نيزه و شمشير آنان را نزند و ما آغازگر جنگ با آنان نخواهيم بود و شما با آنان با بيان نرم صحبت كنيد . . . تا آفتاب بالا آمد . « 5 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : بحار ، ج 8 ، ص 566 چ كمپانى ؛ قاموسالرجال ، ج 5 ، ص 124 ، 125 ؛ الاختصاص مفيد ، ص 117 ؛ تهذيب تاريخ ابن عساكر ، ج 7 ، ص 306 ؛ المصنف ابن ابى شيبه ، ج 11 ، ص 318 .
( 2 ) . الفتوح ابناعثم ، ج 4 ، ص 108 ، 118 .
( 3 ) . ر . ك : مدارك پيشين و نيز شرحنهجالبلاغه ابنابىالحديد ، ج 2 ، ص 261 و 268 و 274 و 279 ؛ مستدرك نورى ، ج 2 ، ص 253 ، چ سنگى ؛ تهذيب تاريخ ابن عساكر ، ج 7 ، ص 304 - 305 .
( 4 ) . ر . ك : وقعة صفين نصربن مزاحم ، ص 491 ؛ شرحنهجالبلاغه ابنابىالحديد ، ج 2 ، ص 217 ؛ الغدير ، ج 2 ، ص 82 به نقل از طبرى و ابن اثير .
( 5 ) . الصحيح من السيرة ، ج 3 ، ص 274 به نقل از سنن بيهقى ، ج 8 ، ص 180 ؛ حياة الصحابه ، ج 2 ، ص 503 ، به نقل از سنن و تذكرة الخواص ، ص 72 و 91 ؛ الفتوح ابن اعثم ، ج 3 ، ص 45 ، ج 2 ، ص 490 ؛ انساب الاشراف بتحقيق محمودى ، ج 2 ، ص 240 ؛ مناقب خوارزمى ، ص 183 ؛ البحار ، ج 32 ، ص 263 ؛ الجمل شيخ مفيد ، ص 169 ؛ شرحنهجالبلاغه ابن ابى الحديد ، ج 9 ، ص 31 - 321 ؛ الفصول المهمه ابن صباغ ، ص 84 - 86 .