تشريح المسائل
* بطور كلى چه مباحثى در باب ( امر ) مطرح است ؟
1 - مادهء امر 2 - هيئت امر 3 - تقسيمات واجب
* چه مباحثى در مادّه امر مطرح است ؟
1 - معناى مادّه امر 2 - اعتبار علو در امر 3 - دلالت امر .
* لفظ ( امر يعنى : الف ، ميم و راء ) در چه معانى استعمال شده است ؟
جناب آخوند به هفت مورد از مواردى كه لفظ ( امر ) در آنها استعمال شده است به شرح ذيل اشاره نموده است :
1 - گاهى در معناى ( طلب ) ، به كار مىرود ، فى المثل گفته مىشود كه :
- امر المعلم تلميذه بكذا ، اى اطلب منه .
- امرك بكذا ، اى اطلب منك .
2 - گاهى به معناى ( شأن ) يعنى : منزلت ، موقعيّت و حالت مىآيد . فى المثل : آنجا كه وعده كرده بوديد و لكن زمانا يا مكانا امكان عمل به وعده پيدا نكرديد و از شما سؤال مىشود كه چرا طبق وعدهء معهود نيامديد ؟ در پاسخ مىگويد : شغلنى امر كذا ، يعنى : فلان شأن يا فلان موقعيّت يا خصوصيت مرا مشغول نمود .
3 - گاهى به معناى ( مطلق فعل ) يعنى : كار ، به كار مىرود . آنهم لغوى و نه به معناى اصطلاح نحوى . فى المثل : در اين سخن خداى تعالى آمده است :
( إِلى فِرْعَوْنَ وَ مَلَائِهِ فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ وَ ما أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ )
« 1 »
يعنى : كار فرعون ، سفيهانه بوده ، و نه عاقلانه .
* آيا مثال فوق قابل مناقشه نيست ؟
چرا ، قابل مناقشه است ، زيرا با توجّه به فراز قبلى لفظ ( امر ) به معناى فرمان و دستور آمده است و نه فعل و كار .
4 - گاهى در معناى فعل يعنى كارى عجيب و شگفتانگيز مىآيد كه نسبت به مورد قبلى اخصّ مىباشد . زيرا : آنجا مراد فعل مطلق بود و در اينجا فعل خاص .
هامش
( 1 ) . هود / 97 .