( محمد ) و ابو محمد ( امام عسكرى ) عليه السّلام در اين زمان مانند داستان اسماعيل و موسى عليه السّلام فرزندان حضرت صادق عليه السّلام است ، و اين دو ( در جريان امامت ) مانند آن دو هستند ( كه تا اسماعيل زنده بود برخى گمان ميكردند او پس از امام صادق عليه السّلام امام خواهد بود ، و با مردن او امامت در بارهء حضرت موسى تعيين شد ) .
پس ديدم امام هادى عليه السّلام پيش از آنكه من چيزى به زبان آورم رو به من كرده فرمود : آرى اى ابا هاشم خدا را در بارهء أبى محمد پس از أبى جعفر بدا حاصل شد نسبت به چيزى كه براى او روشن نبود ( يعنى در بارهء امامت او ) چنانچه در بارهء موسى پس از رفتن اسماعيل بدائى حاصل شد كه پرده از كار او برداشت ، و اين جريان همانطور است كه در دل تو گذشت و گر چه اهل باطل بدشان آيد ، ابو محمد ( امام حسن عسگرى ) عليه السّلام فرزند من جانشين پس از من است و پيش او است هر علمى كه بدان نيازمند باشى و اسباب و ابزار كار امامت با او است .
( مترجم گويد : ظاهر اين حديث منافات با احاديث بسيارى دارد كه اسامى دوازده امام پيش از به دنيا آمدنشان ذكر شده و پيغمبر اكرم ( ص ) يك يك آنان را بنام و خصوصيات ذكر فرموده مانند حديث لوح و امثال اينها كه مرحوم سيد هاشم بحرانى ( ره ) كتابى جداگانه بنام « الانصاف في النص على الائمة الاثنى عشر من الاشراف » در اين باره تأليف كرده و اين حقير آن را به فارسى ترجمه كرده و اخيرا بطبع رسيد ، و در آن كتاب متجاوز از سيصد و چهل حديث از شيعه و سنى نقل كرده كه نام دوازده امام در بسيارى از آنها ذكر شده ، و اين حديث و يكى دو حديث ديگر نظير آن در ظاهر منافات با آن احاديث بسيار دارد ، و براى رفع اختلاف و منافاتى كه ميان آنها به چشم مىخورد مجلسى ( ره ) و برخى ديگر توجيهاتى ذكر كردهاند كه برگشت همهء آنها با مختصر اضافهء از مترجم به اين است كه مقصود از بدا در امثال اين حديث براى خداوند اين است كه مردم گمان نميكردند با بودن اسماعيل و ابو جعفر محمد بن على امامت پس از امام صادق و امام هادى عليهما السّلام بفرزندانشان حضرت موسى و حضرت عسكرى عليهما السّلام برسد ، و اين يا بخاطر بزرگتر بودن ايشان يا ساير فضيلتهائى بوده كه در ايشان وجود داشته و با مردن ايشان پرده از روى كار برداشته شد و آنچه حقيقت امر بود بر مردم ظاهر گشت ، و اين معنائى است كه از جملهء « ما لم يكن يعرف له » و جملهء « ما كشف به عن حاله » ظاهر گردد ، و معنى بدا آن نيست كه قلم در اين باره تغيير كرد ، و خود حضرت هادى نيز مطلب را آگاه نبود و اللَّه العالم ) .
الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد ( فارسى ) — صفحة 305
مساهمون: الشيخ المفيد
ص٣٠٥