مادران شما نيز زنانى با فضيلت بودهاند ، و ريشهء ( نژادى ) شما از گرامىترين ريشهها است ، و هر گاه نام دانشمندان برده شود انگشتان كوچك ( كه هنگام شماره بدانها آغاز مىشود ) براى شما خم شود ( يعنى متعارف است هنگامى كه ميخواهند چيزى را با انگشت بشمارند يك يك نام مىبرند و انگشتان را بسوى كف دست خم مىكنند و نخست از انگشت كوچك شروع مىشود و به انگشت بزرگ ختم ميگردد ، و تو كسى هستى كه هنگام شمارهء دانشمندان ابتداء نام تو برده مىشود ) اى درياى خروشان ( علم و دانش ) ما را آگاه كن كه دليل بر حدوث ( و پيدايش ) عالم ( در برابر آنان كه معتقدند دنيا هميشه بوده و پديد نيامده ) چيست ؟ حضرت فرمود : از دليلهاى بسيار نزديك ( و آشكار ) اين است كه اكنون براى تو آشكار كنم سپس آن حضرت تخم مرغى طلبيد و آن را در كف دست خود نهاده فرمود : اين دژى است محكم ( و قلعهاى بهم چسبيده ) در ميان آن پوست بسيار نازكى در بر گرفته است همانند نقرهء آب شده و طلائى روان را ، آيا در اين باره شك دارى ؟ ابو شاكر گفت : شكى در آن نيست ، حضرت فرمود : آنگاه شكافته مىشود و چهرهء مانند طاوس از آن بيرون آيد ، آيا جز آنچه دانستى ( از پوست نازك و سفيده و زرده ) چيز ديگرى در آن وارد شد ؟ گفت : نه ، فرمود : پس همين دليل بر حدوث عالم است ! ، ابو شاكر گفت :
اى ابا عبد اللَّه ! برهانى آشكار آوردى ، و بسيار نيكو بيان داشتى ، و گزيده سخن گفتى ، ولى تو به خوبى ميدانى كه ما نپذيريم جز آنچه بديدگان خود ببينيم ، يا به گوش بشنويم ، يا به دهان بچشيم ، يا با بينى بو كشيم يا ببشره ( و پوست بدن ) آن را لمس كنيم ؟ حضرت صادق عليه السّلام فرمود : تو حواس پنجگانه را نام بردى ولى ( بايد بدانى كه ) آن حواس پنجگانه در بدست آوردن و فهميدن حقائق جز براهنمائى و دليل عقل سود ندهد چنانچه تاريكى بدون چراغ بر طرف نشود ، مقصود امام عليه السّلام اينست كه حواس پنجگانه بدون راهنمائى عقل به غير محسوسات راه نبرد ، و آنچه حضرت بديصانى نشان داد از پديد آوردن آن صورت خود امر معقولى بود كه پايهء فهم آن روى محسوس بناگذارى شده بود .
الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد ( فارسى ) — صفحة 195
مساهمون: الشيخ المفيد
ص١٩٥