در آيهء ديگر فرمايد «
فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ
« 1 » » و بنا بر اين اگر به اين جمله استدلال نكنى براى رفيقت بهتر است ؟
مفيد گويد : او ديگر نتوانست پاسخى بگويد و مردم از دورش متفرق شدند و من از خواب بيدار شدم « 2 » .
اين بود نمونهء از گفتار مورّخين در بارهء مرجعيت دينى مفيد و پارهء از خاطرات و مناظرات او كه ما براى هر كدام يك نمونه ذكر كرديم ، و برخى از آنها نيز در بخش ( 2 ) گذشت مراجعه شود . و اگر كسى بخواهد دورهء كامل مناظرات مفيد را ببيند بكتاب عيون و مجالس او كه هنوز بطبع نرسيده ولى بگفتهء الذريعة نسخ خطى متعددى از آن موجود است و از جمله نسخهاى است كه در كتابخانهء آستان قدس رضوى موجود مىباشد بايد مراجعه كند ، و ملخصى از آن كتاب را شاگرد مفيد سيد مرتضى ( ره ) در كتابى بنام « الفصول المختارة من العيون و المجالس » جمع كرده و كتاب مزبور دو بار در عراق بطبع رسيده يكى در حوالى سال 1361 و ديگرى اخيرا در مطبعهء حيدرى بدون تاريخ طبع شده است . مجلسى عليه الرحمة نيز قسمت عمدهء كتاب الفصول المختارة را در بحار ( ج : 1 ص 408 - 453 ط طهران ) نقل كرده است ، و برخى از مناظرات مفيد بسيار لطيف و خواندنى است « 3 » ولى چون ذكر آنها از وضع اين مقدمه كه بر پايهء اختصار بنا شده خارج است از نقل آنها خوددارى شد . و براى گويندگان و نويسندگان شيعه لازم است مناظرات مزبور را مطالعه كنند .
6 - اساتيد و مشايخ مفيد :
مفيد ( ره ) از بسيارى از دانشمندان نامى شيعه و سنى استفاده كرده و از آنان روايت مىكند و ما تا جايى كه دسترسى داشتيم اسامى آنان را جمع آورى كرده و به ترتيب حروف تهجى در اينجا ذكر ميكنيم و از مصادر هر كدام نيز يكى را انتخاب كرده و در پاورقى يادآورشدهايم .
هامش
( 1 ) سورهء فتح آيهء 26 .
( 2 ) احتجاج ص 279 - 280 ط نجف 1350 . و صاحب روضات پس از نقل اين داستان كلامى از كتاب نوادر سيد نعمة اللَّه جزائرى نقل كرده كه خالى از لطف نيست مراجعه شود ( روضات ص 541 ) .
( 3 ) بكتاب مجالس المؤمنين ص 201 - 206 و روضات 538 - 542 مراجعه شود .