بنا بود كردن ايشان ، و اين اندازه نگران و هراسان مباش ) و او خود سزاوارتر است ببرطرف ساختن آنچه آن را مكروه دارد ، و ( اگر تو خود با لشكريان بسوى عجم بيرون روى ) عجمها چون تو را ببينند گويند :
اين مرد ( و ريشهء ) عرب است ( يا اين مرد همانند پاى عرب است ) كه اگر آن را ببريد و از جا بركنيد ( و نابود كنيد ) عرب را از بيخ بر كندهايد ، و اين انديشه حرص ايشان را بر ( جنگ با ) تو و طمعشان را در ( نابود كردن ) تو سختتر و زيادتر گرداند ، و در نتيجه بدست خود آنان را بر خويش شورانده و گردآوردهاى و كسى كه تاكنون بايشان كمك و يارى نداده آنگاه يارى دهد ، ولى من چنين رأى دهم كه اين مردمان ( مردمان شام و يمن و مكه و مدينه ) را در شهرهاى خود مستقر دارى ( و از جاى خود جنبش ندهى ) و بمردم بصره ( كه مانند اين شهرها دشمنانى در اطراف خود ندارند ) بنويسى كه سه گروه شوند ، گروهى از آنان براى نگهبانى از زنان و فرزندان خود در بصره بمانند ، و گروهى ديگر بر سر اهل ذمه و پيمانيان از كفار باشند و پاس آنها را بدارند كه عهدشكنى نكنند ، و گروه ديگر بكمك برادران خويش روند . عمر گفت :
آرى رأى درست و صواب همين است و من دوست دارم كه پيروى اين رأى را بنمايم ، و پشت سر هم فرمايشات أمير المؤمنين عليه السّلام را بر زبان ميراند و با شگفت آن سخنان ( حكيمانه ) را رديف ميكرد .
( مؤلف ) شيخ مفيد رضى اللَّه عنه گويد : ( اى خوانندهگان ارجمند ) خدايتان تائيد كند به اين جريانى كه آگاهى از برترى انديشه و رأى آن حضرت عليه السّلام دهد بنگريد زيرا كه اين رأى ( شگفتانگيز ) آن بزرگوار در جايى صادر گشت كه خردمندان و اهل دانش با او ستيزه داشتند ، و نيكو تأمل و درنگ كنيد در اين توفيقى كه در همهء احوال خداى تعالى على عليه السّلام را به آن قرين و همراه ساخته ، و مردمان در كارهاى بسيار دشوار به او پناهنده ميشدند ، و بدان ضميمه كنيد آنچه پيش از اين از داوريهاى آن حضرت عليه السّلام در دين بيان داشتيم ، آن داوريهائى كه پيشينيان از مردم مسلمان از اظهار آن درمانده و عاجز بودند بدانسان كه ناچار در فهم و دانش آن به او پناه بردند ( اينها همه را كه روى هم حساب كنيد ) مىبينيد كه اين بزرگوار
الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد ( فارسى ) — صفحة 201
مساهمون: الشيخ المفيد
ص٢٠١