سيّد مرتضى نيز در موصليّات - بنا بر آنچه ابن ادريس در مقدمهء كتاب خود ( سرائر ) از وى نقل كرده است - به اين مطلب تصريح كرده و گفته است : « در احكام شرعى به ناچار بايد راهى را در پيش گيريم كه به علم منتهى شود . . . و به همين دليل است كه در شريعت ، عمل به اخبار واحد را باطل شمرديم ، چرا كه اين اخبار علم و عملى ايجاب نمىكند ، و لازم دانستيم كه عمل ، تابع علم باشد ؛ زيرا خبر واحد وقتى راوى آن عادل باشد نهايت چيزى كه اقتضا مىكند ظنّ به صادق بودنش است و كسى كه ظنّ به صدق او داريم ممكن است كاذب باشد . »
صريحتر از اين عبارت سخن بعدى اوست : « عقل ، عبادت براساس قياس و عمل به خبر واحد را منع نمىكند . و اگر خداوند ما را بدان متعبّد سازد رواست و از اعمال صحيح شمرده خواهد شد ، چرا كه تعبّد خداوند به آن ، علمى را ايجاب مىكند كه عمل ناگزير بايد تابع آن باشد . »
از اينجا روشن مىشود كه نزد همگان مسلّم است كه خبر واحد به تنهايى قابل اعتماد نيست ، چرا كه بيش از ظنّ افاده نمىكند ، و ظنّ نيز چيزى از حق بىنياز نمىسازد .
اختلاف ايشان تنها در وجود و عدم وجود دليل قطعى بر حجيت خبر واحد است .
در اينباره ، چند نظر وجود دارد :
برخى حجيت خبر واحد را مطلقا انكار كردهاند . اين قول از سيد مرتضى ، قاضى ، ابن زهره ، طبرسى و ابن ادريس نقل شده است . ايشان در اينباره ادعاى اجماع كردهاند . اما طرفدارى از اين ديدگاه ادامه نمىيابد به گونهاى كه پس از ابن ادريس تا به امروز ، كسى را نمىشناسيم كه آن را پذيرفته باشد .
أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 129
مساهمون: الشيخ محمد رضا المظفر
ص١٢٩