[ بخار ] شد و يا هوا [ بخار ] تبديل به آب شد . و خواه با اضافه شدن شىء ديگر باشد ، مثل اينكه گفته مىشود : خاك تبديل به گل شد ، كه با اضافه شدن آب به خاك صورت مىپذيرد . و اما اتحاد حقيقى اين است كه دو شيئى كه موجودند ، مبدّل به يك شىء موجود شوند .
پس از تقرير مطلب فوق ، بدانكه : اولى [ اتحاد مجازى ] قطعا بر خداوند محال است ، زيرا كون و فساد در مورد خداوند ممتنع مىباشد . و اما دومى [ اتحاد حقيقى ] را بعضى از نصارى [ مسيحيان ] قائل شده و گفتهاند كه خداوند با حضرت مسيح عليه السّلام متحد شده است . يعنى گفتهاند كه جنبهء لاهوتيّت خدا با ناسوتيّت عيسى عليه السّلام متحد گرديده است . و گروه نصيريه [ قائلين به الوهيّت على عليه السّلام ] گفتهاند كه خداوند با على عليه السّلام متحد شده است . و متصوّفه قائل شدهاند كه خداوند با عرفا متحد مىشود .
اگر معناى مراد اينان ، غير از معانىاى است كه ما گفتيم ، بناچار بايستى اولا اين معنا تصور شود تا آنگاه در مورد آن حكم كنيم . و اگر مرادشان همان معنايى است كه ما براى اتحاد بيان كرديم ، قطعا باطل است . چون خود اتحاد - فى نفسه و ذاتا - محال است و لذا اثبات اتحاد براى غير نيز محال است . و اما امتناع ذاتى اتحاد بديندليل است كه پس از اتحاد اگر دو طرف اتحاد ، همچنان باقى باشند ، پس [ در واقع ] اتحادى محقق نشده است ، چون آنها دو چيزند و نه يك چيز . و اگر هر دو با هم معدوم شوند ، پس اتحادى واقع نشده ، بلكه ثالثى پديد آمده است . و اگر يكى معدوم شود و ديگرى باقى بماند ، باز هم اتحادى صورت نگرفته ، چون امر معدوم با امر موجود اتحادى پيدا نمىكند .
نفى حوادث
مصنف مىفرمايد : سومين صفت سلبى اين است كه خداوند محل حدوث حوادث نيست ، زيرا محال است كه خداوند از غير خودش منفعل گردد و همچنين