1 . اول ايشان كه بر آذربايجان و ارّان و ارمنستان و باب الابواب ( دربند ) حكومت كرد ، چنين نام داشت : يزيد بن مزيد بن زائدة بن عبد الله بن زائدة بن مطر بن شريك بن الصلت ( كه نامش عمرو بود ) ابن قيس بن سرحبل بن همام بن مرّة بن ذهل بن شيبان شيبانى . او برادرزادهء معن بن زائده بود كه به بخشندگى و آزادگى شهرت داشت . اين يزيد يكى از امراى مشهور و دليران نامدار بود . او بر ارمنستان ولايت داشت ، امّا در 173 / 788 ، هارون الرشيد او را معزول كرد . در 183 / 799 دوباره هارون ولايت ارمنستان را به او داد و آذربايجان و شروان و باب الابواب را ضميمهء حكومتش ساخت ، و اين پس از آن بود كه يزيد در جنگ پيروزمندانه عليه * وليد بن طريف 2 شيبانى خارجى خدمات شايسته و مساعى بسيار ظاهر ساخت و او را در 178 / 794 به قتل رسانيد . اين وليد ، خارجى متعصبى بود و بر هارون خروج كرد و سر به عصيان برداشت و هوادارانش در جزيره بسيار شدند و بر آن سرزمين استيلا يافت و براى مدّتى كارش بالا گرفت و نفوذ شريرانهاش به آنجا رسيد كه لشكر هارون را بارها شكست داد ، تا اينكه هارون يزيد بن مزيد را با لشكرى به دفع او فرستاد ، و هارون به هنگام گسيل او ، ذوالفقار رسول الله ( ص ) را كه سپس به على بن ابيطالب ( ع ) رسيد ، به او اعطا كرد . يزيد آهنگ طريف كرد و ميانشان چندين نبرد سخت از پى هم درگرفت . پس به مبارزهء تنبه تن پرداختند و در آن يزيد بر طريف غالب گشت و پاى او را قطع كرد و سپس سرش را از تن جدا ساخت . اين ماجرا در 178 و به قولى 179 / 795 در موضعى به نام حديثه در سرزمين جزيره 3 اتفاق افتاد .
هارون الرشيد مقام يزيد را بالا برد و در 183 / 799 وى را به حكومت نواحى يادشده منصوب كرد . در 183 / 799 يزيد به آن نواحى رفت و
تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — صفحة 44
مساهمون: ولاديمير مينورسكى
ص٤٤