شرح
( 49 ) به استثناى دورهء اشوت پسر سمبات ( 862 - 886 ) ، نگاه كنيد به :R . Grousset , Histoire de l , Armenie , 1974 , 389 - 391 .( 50 ) نيز نگاه كنيد به :Georgian Chronicle , tr . Brosset , I / i , 279 .كه دربارهء تمايلات مشابه شاهزادهاى آلبانيايىتبار در قرن نهم م به نام شاهزاده ايشخانيك در شكّى غربى ( ؟ ) است كه مادرش دينار ، شاهزاده خانمى گرجى بود .
( 51 ) نگاه كنيد به :D . M . Dunlop , The history of Jewish khazars , Princeton , 1954 .( 52 ) نگاه كنيد به : طبرى ، سلسلهء يكم ، ص 2663 - 2671 . طبرى همچنين دربارهء كاشفى كه شهربراز به سوى قوم يأجوج و مأجوج فرستاد ، داستانى خيالى نقل مىكند .
( 53 ) در حقيقت لشكركشى مروان در 119 / 737 به ولگا ، هرچند پيروزمندانه بود ( نگاه كنيد به : بلاذرى ، ص 208 ؛ ابن اثير ، ج 5 ، ص 160 ، و براى روايت مفصلتر متن عربى ابن اعثم كوفى نگاه كنيد به : زكى وليدى طوغان ، ابن فضلان ، ص 296 - 298 ) ، امّا نتايجى بهتر از آنچه عربها از درگيرى ناموفق با شارل مارتل ، در پواتيه ، به دست آوردند ( 732 م ) دربر نداشت . نكات اصلى دربارهء جنگهاى عربها و خزران را مىتوان در اينها يافت : مقالهء خزر بار تولد در دايرة المعارف اسلام ؛ مقالهء خزر طوغان در دايرة المعارف اسلام ( تركى استانبولى ) ، 1950 ؛ تحقيقات خاص كريمسكىKrimsky( بعد از مرگ وى در 1941 به صورت دستنويس به جا ماند ) ، وD . M . Dunlop , Jewish Khazars , p . 80[ هنوز به اطمينان نمىدانم رودى كه مروان به آن رسيد ولگا بود يا دن ] .
( 54 ) گفته شده است كه مسلمة بن عبد الملك 000 24 جنگجوى سورى در باب مستقر ساخت و چهار محلهء شهر را دمشق ، حمص ، كوفه و جزيره ناميدند ( نگاه كنيد به : بلاذرى ، ص 207 ؛ روايت بلعمى از تاريخ طبرى ، لكهنو ، 1291 / 1874 ، ص 721 ) .
دربارهء مسلمه ، نگاه كنيد به :F . Gabrieli , " II Califfato di Hish m " . , Mem . de la Soc . Royale d'Arche ? ologie de Alexandrie , VII - 2 , 1935 , 75 - 7 , 79 - 81 .در اين اثر از مطالب مربوط به قفقاز موجود در ثعالبى در غرر السير ،