پيوست 5 ديدار ابن ازرق از دربند در 549 / 1154
در جاى ديگرى كوشيدهام ثابت كنم كه تاريخ ميّافارقين ، تأليف ابن ازرق ، منبع اطلاعات غيرمنتظرهاى دربارهء قفقاز است . كتاب او علاوه بر مطالبى كه تاكنون تجزيه و تحليل شده 1 ، شامل گزارشى است نادر و جديد دربارهء دربند در 549 / 1154 ، و نيز به منزلهء پيوست تاريخ قيام مختار در بين النهرين ( 66 - 67 / 685 - 687 ) ( موزهء بريتانيا ، مخطوطات شرقى ، ش 5803 ، گ 63 پ - 64 پ ) . نويسنده كه ارادت خود را به خاندان على ( ع ) نشان مىدهد ، به شرح دستگيرى و اعدام قتلهء امام حسين ( ع ) ، مانند شمر و غيره ، مىپردازد . بعضى از مقصّران به خراسان مىگريزند ، اما نمايندهء مختار ( ؟ ) به دستور او آنان را مغلوب مىسازد و به اردويل ( اردبيل ) در آذربايجان بازمىگردد و از آنجا راهى رستاق « مدينة الباب ، يعنى دربند » مىشوند . از آن زمان تاكنون در جايى سكونت دارند