پىنوشتهاى پيوست 3
شرح
( 1 ) همانگونه كه در بسيارى مواضع مروج الذهب بيان شده است ، تأليف اين اثر در 332 / 943 پايان يافت . ماركوارت( Streifzu ? ge , P . 96 )مىپذيرد كه در 336 / 947 در بعضى بخشهاى مروج الذهب تجديدنظر شده باشد ( نگاه كنيد به :( Codax Italinsky Aبه عقيدهء بروكلمان( GAL , I , 144 )، و در دايرة المعارف اسلام ، مروج الذهب در جمادى الاولى / نوامبر ، پايان يافت ، و در 345 / 956 در آن تجديدنظر شد ( من نتوانستم با رجوع به مأخذ اين نظر ، دربارهء سال 345 اطمينان حاصل كنم ) .
( 2 ) مسعودى ، ج 1 ، ص 273 اشاره به بازرگانانى مىكند كه به داخل خاك خزر راه يافته بودند ، و مردمى كه بر * مايطس و * پونتوس ، تا كشور روس و برغر كشتى رانده بودند ( دربارهء سفر دريايى خود او در درياى خزر ، نگاه كنيد به ادامهء مطلب در همين كتاب ) .
( 3 ) استعمال اين نام ( نگاه كنيد به صفحات قبل در اين كتاب ) براى شهر دربند تا حدّى ناصواب است ، جايگزين ديگر ، باب الابواب به معنى « دروازهء دروازهها » مناسبتر است .