فرستاد كه مسلمانان آمادهء جنگ با ايشاناند . مسلمانان گرد آمدند و براى رويارويى با روس به آب سرازير گشتند . وقتى برابر هم قرار گرفتند ، روسها از كشتيها بيرون آمدند . مسلمانان حدود پانزده هزار تن بودند ، با اسب و سلاح ، و جمع كثيرى از مسيحيان آتل همراهشان بودند . جنگ سه روز طول كشيد و خداوند ، مسلمانان را بر آنان نصرت داد ، و در ميانشان تيغ نهادند و كشتند و غرق كردند ، و تنها پنج هزار تن جان سالم بهدر بردند و با كشتيهاى خود به ساحلى كه در جانب برطاس بود راندند . 53 در آنجا كشتيها را رها كردند و راه خشكى را در پيش گرفتند . پارهاى از ايشان را مردم برطاس كشتند و ديگران به دست مسلمانان برغر گرفتار و كشته شدند . تا آنجا كه مىتوان تخمين زد ، شمار آنانى كه مسلمانان در ساحل خزر كشتند حدود سى هزار تن بود . 54 از آن پس ، بدينسان كه گفتيم روس باز نگشت .
9 . مسعودى گويد : هرآنچه گفتم براى رد نظر كسانى است كه مىگويند درياى خزر به درياى مايطس ( بحر آزوف ) و تنگهء قسطنطنيه در جانب مايطس و نيطس ( پونتوس ) وصل است ، كه اگر چنين بود ، بايد روس راهى بدانجا مىيافت ؛ چه گفتيم كه آن ( پونتوس ) درياى ايشان است . همهء اقوامى كه بر كنارهء اين دريا هستند ، اتفاق قول دارند كه درياى اعاجم ( ايرانيان ) خليجى براى رسيدن به دريايى ديگر ندارد . 55 دريايى است كوچك و حدود آن معلوم . خبر ( هجوم كشتيهاى روس ) در آن نواحى پراكنده است و در ميان اقوام گوناگون زبانزد و زمان آن نيز معيّن .
( آن هجوم ) بعد از 300 / 912 بود ، امّا تاريخ دقيق آن را به خاطر ندارم .
شايد كسى كه مىگفت درياى خزر به تنگهء قسطنطنيه راه دارد ،
تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — صفحة 290
مساهمون: ولاديمير مينورسكى
ص٢٩٠