شروان و ساير ممالك مسلط شد ، چه او و پيش از او پدرش ، فقط بر * لايزان حكومت داشتند .
3 . مجاور شروان در كوه قبخ ، مملكت * طبرسران 16 قرار دارد . شاه كنونى آن مسلم ، خواهرزادهء عبد الملك است ، كه خود امير باب بود .
طبرسران نزديكترين مملكت به باب است .
4 . مردم باب از مملكت * خيداق ( ضبط : جيدان ) رنج بسيار ديدهاند . خيداق يكى از سرزمينهاى تابع شاه خزر است . 17 پايتخت خزر ، سمندر ، ( نگاه كنيد به مطالب قبل ) شهرى بود به فاصلهء هشت روز راه از باب و هنوز مردمى از خزران در آن ساكناند . امّا از ابتداى عصر اسلام كه سليمان ( بخوانيد : سلمان ) بن ربيعهء باهلى آنجا را تسخير كرد ، پايتخت را به آتل 18 ( نزديك هشترخان ) ، به فاصلهء هفت روز راه از آن ، منتقل كردند .
آتل ، كه اكنون شاه خزر در آن اقامت دارد ، از سه بخش تشكيل مىشود كه رودى بزرگ ( ولگا ) ، كه از قسمتهاى علياى ديار تركان مىآيد ، آنها را تقسيم كرده است . شاخهاى از اين رود به سوى برغز ( * برغر ، بلغارهاى ولگا ) مىرود و تا درياى مايطس جريان دارد . رود از ميان اين شهر مىگذرد . در ميان رود جزيرهاى است كه دار الملك ( عمارت حكومتى ) در آنجاست . قصر شاه 19 بر يك جانب جزيره است و پلى قايقى آن را به يكى از كنارهها وصل مىكند . اهل شهر مسلمان ، مسيحى ، يهودى و مشركاند . يهوديها عبارتاند از : شاه ، اطرافيانش ، و خزرهاى همطايفهاش . شاه در زمان خلافت هارون الرشيد ( 170 - 198 / 786 - 814 )
تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — صفحة 282
مساهمون: ولاديمير مينورسكى
ص٢٨٢