2 . سازمانهاى ادارى ، اجتماعى و نظامى
الف . شروان
يزيديان از جهت تبار ، اعراب شيبانى بودند و به طبقهاى از سرداران و حكّام بسيار برجسته و خدمتگزار خلفا تعلّق داشتند . هنگامى كه محمد بن خالد در 245 / 859 گنجه را بنيان نهاد 1 و از حاكم به رئيسى محلّى ، كه در املاك خود به سر مىبرد تبديل شد ، نخستين نشانهء جدايى از بغداد ظاهر گشت ( زيربخش 5 ) . دو سال بعد ، مرگ متوكل درهاى رهايى را بيشتر گشود . جانشين محمد خودمختار شد ( زير بخشهاى 6 و 9 ) و عنوان ايرانى قديم شروانشاه را اختيار كرد . ايرانى شدن اين خانواده بايد به روند خود ادامه داده باشد ، امّا در زمان يزيد چهارم ( 381 - 418 / 991 - 1027 ) مرحلهء تعيينكنندهاى پيش آمد و بناگهان نامگذارى يزيديان دگرگون شد و « خالد » ها و « يزيد » هاى پيشين نامهاى ايرانى انوشيروان ، منوچهر و قباد و امثال آن را بر خود نهادند . همانگونه